Đề cương ôn tập môn Lịch sử Lớp 9 - Bài 4 đến 14 - Trường THCS Tân Sơn

Nội dung tài liệu: Đề cương ôn tập môn Lịch sử Lớp 9 - Bài 4 đến 14 - Trường THCS Tân Sơn

1. -BÀI 4: CÁC NƯỚC CHÂU Á Câu 1: Tr×nh bµy nh÷ng nÐt næi bËt cña t×nh h×nh Ch©u ¸ tõ sau chiÕn tranh thÕ giíi thø hai ®Õn nay. H·y gi¶i thÝch t¹i sao thÕ kØ XXI ®­îc coi lµ “ thÕ kØ Ch©u ¸”? * Nh÷ng nÐt næi bËt cña t×nh h×nh Ch©u ¸ tõ sau chiÕn tranh thÕ giíi thø hai ®Õn nay: - Tr­íc ChiÕn tranh thÕ giíi thø hai, c¸c n­íc ch©u ¸ ®Òu chÞu sù bãc lét, n« dÞch nÆng nÒ cña c¸c n­íc ®Õ quèc thùc d©n. - Tõ sau ChiÕn tranh thÕ giíi thø hai, phong trµo gi¶i phãng d©n téc ë ch©u ¸ ph¸t triÓn m¹nh mÏ. §Õn cuèi nh÷ng n¨m 50, phÇn lín c¸c d©n téc ë ch©u Á ®· giµnh ®­îc ®éc lËp - Sau khi giµnh ®­îc ®éc lËp, mét sè n­íc lùa chän con ®­êng chñ nghÜa x· héi nh­ Trung Quèc, Céng hoµ D©n chñ Nh©n d©n TriÒu Tiªn, ViÖt Nam, cßn phÇn ®«ng ®i theo con ®­êng t­ b¶n chñ nghÜa. - Nöa sau thÕ kû XX, t×nh h×nh ch©u ¸ kh«ng æn ®Þnh bëi c¸c cuéc chiÕn tranh x©m l­îc do c¸c n­íc ®Õ quèc g©y ra nhÊt lµ ë khu vùc §«ng Nam ¸, T©y ¸. C¸c n­íc ®Õ quèc cè duy tr× ¸ch thèng trÞ, chiÕm gi÷ vÞ trÝ chiÕn l­îc quan träng vµ ng¨n c¶n phong trµo c¸ch m¹ng trong khu vùc. - Sau “ ChiÕn tranh l¹nh ”, mét sè n­íc ë ch©u ¸ ®· diÔn ra nh÷ng cuéc xung ®ét tranh chÊp biªn giíi, l·nh thæ hoÆc c¸c phong trµo li khai víi nh÷ng hµnh ®éng khñng bè d· man nh­ gi÷a Ên §é vµ Pa-ki-xtan, Xri Lan-ca, Phi-lÝp-pin, In-®«-nª-xi-a ... - Tõ nhiÒu thËp niªn qua, mét sè n­íc ë ch©u Á ®· ®¹t ®­îc sù t¨ng tr­ëng nhanh chãng vÒ kinh tÕ tiªu biÓu nh­ NhËt B¶n, Hµn Quèc, Trung Quèc, Ên §é, Xin-ga-po ... - Trong sè c¸c n­íc ë ch©u ¸, Trung Quèc vµ Ên §é lµ 2 n­íc lín vµ ®«ng d©n nhÊt nh­ng ®· ®¹t ®­îc nh÷ng thµnh tùu to lín vÒ kinh tÕ - x· héi. Cã thÓ më réng: + NÒn kinh tÕ Trung Quèc ph¸t triÓn nhanh chãng, ®¹t tèc ®é t¨ng tr­ëng cao nhÊt thÕ giíi. Tæng s¶n phÈm trong n­íc t¨ng trung b×nh hµng n¨m 9,6%, ®¹t gi¸ trÞ 8740,4 tØ nh©n d©n tÖ, ®øng hµng thø 7 thÕ giíi. Tõ n¨m 1978 ®Õn n¨m 1997, thu nhËp b×nh qu©n ®Çu ng­êi ë n«ng th«n ®· t¨ng tõ 133,6 lªn 2090,1 nh©n d©n tÖ; ë thµnh phè, tõ 343,4 lªn 5160,3 nh©n d©n tÖ. Hµng ho¸ cña Trung Quèc cã mÆt hÇu hÕt c¸c n­íc trªn thÕ giíi. + Ân §é tõ mét n­íc nhËp khÈu l­¬ng thùc ®· tù tóc l­¬ng thùc cho h¬n 1 tØ d©n. C«ng nghÖ th«ng tin vµ viÔn th«ng ph¸t triÓn m¹nh mÏ nh­ c«ng nghÖ phÇn mÒm, c«ng nghÖ h¹t nh©n, c«ng nghÖ vò trô ... * ThÕ kØ XXI ®­îc coi lµ “ thÕ kØ Ch©u ¸”vì: - Châu á có vị trí địa lí quan trọng, giàu tài nguyên thiên nhiên, đông dân nhất thế giới, có vai trò quan trọng trong đời sống kinh tế, chính trị của thế giới. - Nhiều nước Châu Á có tốc độ phát triển kinh tế nhanh như Trung Quốc, Ấn Độ Nhật Bản, Xingapo .Trong khi đó, nhiều nước ở Châu Âu, châu Mĩ nền kinh tế có chiều hướng phát triển chậm. Câu 2: Trình bày sự ra đời của nước Cộng hòa nhân dân Trung Hoa. * Sự ra đời của nước Cộng hòa nhân dân Trung Hoa: 1
2. - Sau cuộc kháng chiến chống Nhật thắng lợi, Trung Quốc lâm vào cuộc nội chiến giữa Đảng Cộng sản Trung Quốc và tập đoàn Quốc Dân Đảng của Tưởng Giới Thạch. - Giữa năm 1949 Đảng Cộng sản tổ chức phản công trên toàn mặt trận. Tập đoàn Tưởng Giới Thạch liên tiếp thất bại, bỏ chạy ra đảo Đài Loan, Đảng Cộng sản Trung Quốc đó thắng lợi. - Ngày 1 tháng 10 năm 1949, trước Quảng trường Thiên An Môn, Mao Trạch Đông đọc bản tuyên ngôn khai sinh nước Cộng hoà Nhân dân Trung Hoa. * Ý nghĩa: Kết thúc 100 năm đô hộ của đế quốc và 1000 nô dịch của phong kiến, đưa đất nước Trung Quốc bước vào kỉ nguyên mới: độc lập dân tộc gắn liền với CNXH. Đối với thế giới, nước Cộng hoà Nhân dân Trung Hoa ra đời đã tăng cường cho phe XHCN và làm cho hệ thống CNXH được nối liền từ châu Âu sang châu Á. Câu 3: Nội dung đường lối đổi mới của Đảng Cộng Sản Trung Quốc. Hãy nêu những thành tựu mà Trung Quốc đạt được(1979-2000). Ý nghĩa của những thành tựu đó khi Trung Quốc bước sang thế kỉ XXI? * Nội dung đường lối đổi mới: - Tháng 12-1978, Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc đề ra đường lối mới, mở đầu cho công cuộc cải cách kinh tế, xã hội của đất nước. - Nội dung: + Chủ trương xây dựng CNXH mang màu sắc Trung Quốc. + Lấy phát triển kinh tế làm trung tâm. + Thực hiện cải cách và mở cửa nhằm mục tiêu hiện đại hóa, đưa đất nước Trung Quốc trở thành một quốc gia giàu mạnh, văn minh. * Những thành tựu mà Trung Quốc đạt được(1979-2000): - Sau hơn 20 năm cải cách, mở cửa (1979-2000), nền kinh tế phát triển nhanh chóng, ®¹t tèc ®é t¨ng tr­ëng cao nhÊt thÕ giíi: + Tæng s¶n phÈm trong n­íc t¨ng trung b×nh hµng n¨m 9,6%, ®¹t gi¸ trÞ 8740,4 tØ nh©n d©n tÖ, ®øng hµng thø 7 thÕ giíi. + Tõ n¨m 1978 ®Õn n¨m 1997, thu nhËp b×nh qu©n ®Çu ng­êi ë n«ng th«n ®· t¨ng tõ 133,6 lªn 2090,1 nh©n d©n tÖ; ë thµnh phè, tõ 343,4 lªn 5160,3 nh©n d©n tÖ. Hµng ho¸ cña Trung Quèc cã mÆt hÇu hÕt c¸c n­íc trªn thÕ giíi. + Chính trị-xã hội: ổn định, uy tín, địa vị quốc tế của TQ được nâng cao. + Đối ngoại: bình thường hoá quan hệ quốc tế, mở rộng quan hệ hữu nghị, hợp tác,thu hồi Hồng Công, Ma Cao. + Đạt nhiều thành tựu trong phát triển khoa học kỹ thuật, phóng tàu, đưa người lên vũ trụ để nghiên cứu KHKT (Là nước thứ 3 trên thế giới) + Có quan hệ tốt với Việt Nam, các vị nguyên thủ quốc gia đã đến thăm 2 nước, thực hiện 16 chữ vàng: “Láng giềng hữu nghị, hợp tác toàn diện, ổn định lâu dài, hướng tới tương lai” 2
3. * Ý nghĩa của những thành tựu đó khi Trung Quốc bước sang thế kỉ XXI: - Kinh tế TQ phát triển mạnh. - Tình hình chính trị, xã hội TQ được ổn định. - Địa vị của trung Quốc trên trường quốc tế được nâng cao. - Tạo điều kiện cho sự hội nhập của Trung Quốc hội nhập với thế giới trên tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội và ngược lại thế giới có cơ hội tiếp cận với một thị trường rộng lớn đầy tiềm năng như Trung Quốc. BÀI 5: CÁC NƯỚC ĐÔNG NAM Á Câu 1: Phân tích những nét nổi bật của các nước ĐNA trước và sau năm 1945. Sự kiện chính trị nổi bật nhất của các nước ĐNÁ hiện này là gì? * Những nét nổi bật của các nước ĐNA trước và sau năm 1945: - Trước Chiến tranh thế giới thứ hai, hầu hết các nước ĐNA (Trừ Thái Lan) đều là thuộc địa của các nước tư bản thực dân phương Tây. - Sau Chiến tranh thế giới thứ hai, ngay sau khi Nhật đầu hàng, các nước ĐNA nổi dậy giành chính quyền, tuyên bố độc lập: 3
4. + Ngày 17/8/1945, nhân dân Inđônêxia tuyên bố độc lập, thành lập nước cộng hòa Inđônêxia. + Ngày 19/8/1945, nhân dân VN tổng khởi nghĩa giành chính quyền, lập nên nước VNDCCH. + Ngày 12/10/1945, nhân dân Lào nổi dậy và giành chính quyền. - Nhưng ngay sau đó, các nước đế quốc trở lại xâm lược, nhân dân các nước ĐNA lại phải tiến hành kháng chiến chống xâm lược như nđônêxia,VN....Ở nhiều nơi khác, trước phong trào đấu tranh của nhân dân, các nước đế quốc Anh, Mĩ đã trao trả độc laapj cho Philipin (7/1946), Miến Điện (1/1948), Mã Lai (8/1957). Như thế, cho tới giữa những năm 50 của TK XX, các nước ĐNA lần lượt giành được độc lập dân tộc. - Cũng từ giữa những năm 50 của TK XX, trong bối cảnh chiến tranh lạnh, tình hình ĐNA ngày càng trở nên căng thẳng do chính sách can thiệp của Mĩ vào khu vực. Tháng 9/1954, Mĩ cùng Anh, Pháp thành lập khối quân sự ĐNA (viết tắt là SEATO), nhằm ngăn chặn ảnh hưởng của CNXH và đẩy lùi phong trào giải phóng dân tộc trong khu vực. Thái Lan và Philipin tham gia vào tổ chức này. Tình hình ĐNA càng trở nên căng thẳng khi Mĩ tiến hành cuộc chiến tranh xâm lược ở VN và mở rộng chiến tranh sang Lào Và Campuchia. - Trong thời kì này, In-đô-nê-xi-a và Miến Điện thi hành chính sách hòa bình trung lập. Như thế, từ giữa những năm 50 của TK XX, các nước ĐNA có sự phân hóa trong đường lối đối ngoại. * Sự kiện chính trị nổi bật nhất của các nước ĐNÁ hiện này là: Taát caû caùc nöôùc ñaõ gia nhaäp Hieäp hoäi caùc nöôùc Ñoâng Nam AÙ (ASEAN). Caùc daân toäc Ñoâng Nam AÙ ñaõ vaø ñang gaén boù vôùi nhau hôn trong coâng cuoäc hôïp taùc phaùt trieån vì hoaø bình, oån ñònh vaø phoàn vinh cuûa khu vöïc. Câu 2: Tr×nh bµy hoµn c¶nh ra ®êi, môc tiªu, nguyên tắc ho¹t ®éng vµ sù ph¸t triÓn cña tæ chøc ASEAN tõ nh÷ng n¨m 90 cña thÕ kØ XX ®Õn nay? ViÖt Nam ra nhËp ASEAN cã c¬ héi vµ th¸ch thức như thÕ nµo? * Hoµn c¶nh ra ®êi cña tæ chøc ASEAN: - Sau khi giµnh ®­îc ®éc lËp vµ ®øng tr­íc nh÷ng yªu cÇu ph¸t triÓn kinh tÕ- x· héi cña ®Êt n­íc, nhiÒu n­íc ë §«ng Nam ¸ chñ tr­¬ng thµnh lËp mét liªn minh khu vùc cïng nhau ph¸t triÓn, ®ång thêi h¹n chÕ ¶nh h­ëng cña c¸c c­êng quèc bªn ngoµi ®èi víi khu vùc. - Ngµy 8/8/1967, HiÖp héi c¸c n­íc §«ng Nam ¸ ( viÕt t¾t lµ ASEAN) ®­îc thµnh lËp t¹i B¨ng cèc (Th¸i lan) víi 5 n­íc tham gia: In®«nnªxia, Malaixia, Singapo, Th¸i Lan, Philippin. N¨m 1984, Brun©y còng ra nhËp hiÖp héi. * Môc tiªu ho¹t ®éng: phát triển kinh tế, văn hóa thông qua những nỗ lực hợp tác chung giữa các thành viên trên tinh thần duy trì hòa bình và ổn định khu vực... * Nguyên tắc hoạt động: - Cùng nhau tôn trọng chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ. - Không can thiệp vào công việc nội bộ của nhau, giải quyết các tranh chấp bằng biện pháp hòa bình. - Hợp tác, phát triển có kết quả. 4
5. * Sự phát triển của tổ chức ASEAN: - Më réng ASEAN tõ “ASEAN 6” ph¸t triÓn thµnh “ASEAN 10”: + Ngµy 8/8/1967, HiÖp héi c¸c n­íc §«ng Nam ¸ ( viÕt t¾t lµ ASEAN) ®­îc thµnh lËp víi 5 n­íc tham gia: In®«nnªxia, Malaixia, Singapo, Th¸i Lan, Philippin. N¨m 1984, Brun©y còng ra nhËp hiÖp héi. + Tháng 7/ 1995, ViÖt Nam chính thức ra nhËp và trở thành thành viên thứ 7 của ASEAN + Tháng 7/ 1997, Lào và Mianma chính thức ra nhËp và trở thành thành viên thứ 8,9 của ASEAN. + Tháng 4/ 1999, Campuchia được kết nạp vào tổ chức này và trở thành thành viên thứ 10 của ASEAN. Như thế, ASEAN từ 6 nước đã phát triển thánh 10 nước thành viên. Lần đầu tiên trong lịch sử khu vực, 10 nước ĐNA đều cùng đứng trong một tổ chức thống nhất. Trên cơ sở đó, ASEAN đã chuyển trọng tâm hoạt động sang hợp tác kinh tế, ®ång thêi x©y dùng mét khu vùc §«ng Nam ¸ hoµ b×nh, æn ®Þnh ®Ó cïng nhau ph¸t triÓn phån vinh. * C¬ héi vµ th¸ch thức của ViÖt Nam khi ra nhËp ASEAN: - Cơ hội : kinh tế được hội nhập với kinh tế trong khu vực đó là thời cơ để vươn ra thế giới. Cơ hội giao lưu văn hóa, khoa học – kĩ thuật, y tế - Thách thức: nếu không nắm được cơ hội kinh tế sẽ tụt hậu với khu vực. Sự cạnh tranh quyết liệt giữa nước ta với các nước khác, hội nhập dẽ bị “ hòa tan ” đánh mất bản săc văn hóa của dân tộc. Thêm câu hỏi bài 4+5: Câu 1: Có ý kiến cho rằng: “Thế kỷ XXI sẽ là thế kỷ của châu Á”. Bằng những hiểu biết về sự tăng trưởng kinh tế của Ấn Độ, Trung Quốc và một số nước Đông Nam Á trong những thập niên qua, em hãy làm sáng tỏ nhận định trên. * Một số nước Đông nam Á : (ngoài học Ân Độ và Trung Quốc các em học thêm mấy nước Đông Nam Á này nhé) -Xin-ga-po: Từ 1965 đến 1973 kinh tế tăng trưởng 12% trở thành “ con rồng ở châu Á”. -Thái Lan: Từ 1987 đến 1990 tăng trưởng 11,4%, là nước có sản lượng xuất khẩu gạo đứng đầu thế giới... *Kết luận: Với sự tăng trưởng kinh tế nhanh chóng của các nước châu Á tiêu biểu là Ấn Độ, Trung Quốc và các nước Đông Nam Á nên nhiều người dự đoán “ Thế kỷ XXI sẽ là thế kỷ của châu Á”... 5
6. Câu 2: Tại sao nói: Từ đầu những năm 90 của thế kỷ XX, "một chương mới đã mở ra trong lịch sử khu vực Đông Nam Á"? Từ đầu những năm 90 của thế kỷ XX, một chương mới đã mở ra trong lịch sử các nước Đông Nam Á là vì: + Từ đầu những năm 90, tình hình chính trị của khu vực có nhiều cải thiện rõ rệt, xu hướng mới là mở rộng các nước thành viên của tổ chức ASEAN. + Đến tháng 4- 1999, 10 nước ĐNA đều là thành viên của tổ chức ASEAN. Như vậy, lần đầu tiên trong lịch sử khu vực, 10 nước Đông Nam Á đều cùng đứng trong một tổ chức thống nhất. + Trên cơ sở đó, ASEAN đã chuyển trọng tâm hoạt động sang hợp tác kinh tế, quyết định biến Đông Nam Á thành một khu vực mậu dịch tự do (AFTA), lập diễn đàn khu vực (ARF) nhằm tạo một môi trường hoà bình, ổn định cho công cuộc hợp tác phát triển của Đông Nam Á. Như vậy, một chương mới đã mở ra trong lịch sử các nước Đông Nam Á. BÀI 6: CÁC NƯỚC CHÂU PHI Câu 1: Sau CTTG2, tình hình châu Phi có điểm gì nổi bật? hiện nay các nước Châu Phi đang gặp khó khăn gì? Nguyên nhân dẫn đến những khó khăn đó. Trả lời * Những điểm nổi bật tình hình châu Phi sau CTTG2: - Sau CTTG2, Phong trào giải phóng dân tộc diễn ra sôi nổi tại châu Phi. Phong trào nổ ra sớm nhất là ở vùng Bắc Phi, nơi có trình độ phát triển cao hơn các vùng khác trong châu lục. Mở đầu là cuộc binh biến của các sĩ quan yêu nước Ai Cập (7/1952), lật đổ chế độ quân chủ và tuyên bố thành lập nước Cộng hoà Ai Cập (18/6/1953). - Tiếp đó là cuộc đấu tranh vũ trang kéo dài từ năm 1954 đến năm 1962 của nhân dân An-giê-ri, lật đổ ách thống trị của thực dân Pháp giành lại độc lập dân tộc. 6
7. - Năm 1960, 17 nước châu Phi giành được độc lập. Vì vậy, thế giới gọi năm 1960 là "Năm châu Phi". Từ đó hệ thống thuộc địa của các đế quốc lần lượt tan rã, các dân tộc châu Phi giành được độc lập, chủ quyền. - Sau khi giành được độc lập, các nước châu Phi bắt tay vào công cuộc xây dựng đất nước, phát triển kinh tế- xã hội và đã thu được nhiều thành tích. Nhưng những thành tích ấy chưa đủ sức làm thay đổi căn bản bộ mặt châu Phi. Nhiều nước Châu Phi vẫn ở trong tình trạng đói nghèo, lạc hậu. - Từ cuối những năm 80, tình hình châu Phi ngày càng khó khăn. Các nước châu Phi cùng cộng đồng quốc tế đang tìm biện pháp tháo gỡ những klhó khăn: giải quyết xung đột, khắc phục đói nghèo, nhăn ngừa dịch bệnh * Những khó khăn của châu Phi hiện nay: - Nhiều nước còn trong tình trạng lạc hậu, không ổn định do xung đột sắc tộc và tôn giáo, đảo chính, nội chiến Từ năm 1987 đến năm 1997, riêng ở Châu Phi có tới 14 cuộc xung đột và nội chiến. - Đói nghèo, bệnh tật và mù chữ: khoảng 15 triệu người ở châu Phi đói ăn thường xuyên .Liên hợp quốc xếp 32 trong 57 nước Châu Phi vào nhóm những nước nghèo nhất thế giới. ¼ số dân Châu Phi thuộc diện đói ăn kinh niên. - Sự bùng nổ dân số làm cho châu Phi càng nghèo đói. -Nợ nần và phụ thuộc vào nước ngoài Vào đầu những năm 90/XX, số nợ của các nước Châu Phi lên tới 300 tỉ USD. * Nguyên nhân dẫn đến những khó khăn: Có nhiều nguyên nhân đưa tới tình trạng đó, nhưng chia rẽ và xung đột, nội chiến đã và đang làm cho các nước châu Phi lâm vào những thảm họa đau thương. Câu 2: Cộng hòa Nam Phi: * Khái quát về cộng hòa Nam Phi: - Nằm ở cực Nam châu Phi. Diện tích 1,2 triệu km 2. Dân số 43,6 triệu người, trong đó 75,2% da đen. Năm 1961, Cộng hoà Nam Phi ra đời. * Vài nét về ANC Nen-xơn Man-dê-la: - Sinh năm 1918, năm 1944 gia nhập Đại hội dân tộc Phi, sau đó giữ chức vụ Tổng bí thư ANC. Năm 1964, bị nhà cầm quyền Nam Phi kết án tù chung thân. - Trước cuộc đấu tranh mạnh mẽ chống chế độ phân biệt chủng tộc A-pac-thai của nhân dân CHNP và sự ủng hộ của loại người tiến bộ, buộc nhà cầm quyền Nam Phi phải trả tự do cho ông (2/1990), công nhận quyền hợp pháp của ANC và các đảng phái chính trị chống A-pac-thai. Quốc hội Nam Phi buộc phải xóa bỏ hầu hết các đạo luật phân biệt chủng tộc. - Sau khi ra tù, ông được bầu làm phó chủ tịch, rồi chủ tịch ANC (9/1991). Tháng 4/1994, trong cuộc tổng tuyển cử đa sắc tộc đầu tiên ở Nam Phi, ANC giành được thắng lợi áp đảo. Ngày 9/5/1995, ông được bầu làm tổng thống CHNP. 7
8. * Thế nào là chế độ phân biệt chủng tộc? - Trong hơn ba thế kỉ, chính quyền thực dân da trắng Nam Phi đã thi hành chính sách phân biệt chủng tộc (gọi là A pác thai) cực kì tàn bạo đối với người da đen và người da màu. - Trước kia ở Nam phi có tới 70 đạo luật về phân biệt chủng tộc. Người da đen hoàn toàn không có quyền tự do dân chủ, phải sống ở khu biệt lập, cách biệt với người da trắng. * Cuộc đấu tranh chống chế độ phân biệt chủng tộc ở cộng hòa Nam Phi diễn ra như thế nào? Kết quả? + Cuộc đấu tranh chống chế độ phân biệt chủng tộc ở cộng hòa Nam Phi: - Trong hơn 3 thế kỷ, chính quyền thực dân da trắng thực hiện chế độ phân biệt chủng tộc tàn bạo với người Nam Phi. - Dưới sự lãnh đạo của “Đại hội dân tộc Phi” (ANC), người da đen đấu tranh kiên trì chống chủ nghĩa A-pac-thai. Năm 1993, chế độ phân biệt chủng tộc được tuyên bố xóa bỏ. - Tháng 4/1994, Nen-xơn Man-đê-la được bầu và trở thành vị tổng thống người da đen đầu tiên ở Nam Phi. - Nhân dân Nam Phi đang tập trung sức phát triển kinh tế và xã hội nhằm xóa bỏ “chế độ A-pac-thai” về kinh tế. + Kết quả, Ý nghĩa: - Dưới sự lãnh đạo của “Đại hội dân tộc Phi” (ANC), người da đen đấu tranh kiên trì chống chủ nghĩa A-pac-thai. Năm 1993, chế độ phân biệt chủng tộc được tuyên bố xóa bỏ. - Đó là một thắng lợi có ý nghĩa lịch sử: chế độ phân biệt chủng tộc đã bị xóa bỏ ngay tại sào huyệt cuối cùng của nó. BÀI 7: CÁC NƯỚC MĨ LA TINH Câu 1: Tr×nh bµy nÐt næi bËt cña t×nh h×nh MÜ la tinh tõ sau chiÕn tranh thÕ giíi thø hai ®Õn nay. V× sao MÜ la tinh ®­îc mÖnh danh lµ lôc ®Þa bïng ch¸y? * Những nét nổi bật của tình hình Mĩ -La tinh từ sau chiến tranh thế giới thứ hai: - Trước chiến tranh thế giới thứ hai, các nước Mĩ -La tinh ở trong vòng lệ thuộc và trở thành “sân sau” của Mĩ. - Từ sau 1945, tình hình Mĩ -La tinh có nhiều chuyển biến mạnh mẽ. Mở đầu bằng cách mạng Cu Ba 1/ 1959. - Từ đầu những năm 60 đến những năm 80 (XX), một cao trào cách mạng đấu tranh vũ trang đã bùng nổ ở nhiều nước: Bôlivia, Côlômbia, Nicaragoa - Kết quả là chính quyền độc tài phản động ở nhiều nước bị lật đổ, các chính phủ dân tộc dân chủ được thiết lập và đã tiến hành nhiều cải cách tiến bộ, tiêu biểu ở Chi Lê, Nicaragoa. - Trong công cuộc xây dựng và phát triển đất nước, các nước MLT đã thu được những thành tựu quan trọng, củng cố độc lập chủ quyền, dân chủ hóa 8
9. sinh hoạt chính trị, tiến hành cải cách kinh tế, thành lập các tổ chức liên minh, - Tuy nhiên từ đầu những năm 90 của thế kỷ XX do nhiều nguyên nhân, tình hình kinh tế, chính trị ở nhiều nước lại gặp nhiều khó khăn, có lúc căng thẳng. * Mỹ La Tinh được mệnh danh là “lục địa bùng cháy” vì: Cơn bão cách mạng làm thay đổi cục diện nhiều nước ở châu lục này: - Trước kia bị rơi vào vòng lệ thuộc nặng nề và trở thành sân sau của Mỹ. - Bây giờ phong trào giải phóng dân tộc phát triển mạnh mẽ, cuồn cuộn như những ngọn lửa bùng cháy tấn công vào chủ nghĩa thực dân mới của Mỹ, thiết lập chính quyền dân tộc thực sự Câu 2: Cu ba – hòn đảo anh hùng. * Vài nét về lãnh tụ phi-đen ca-xtơ –rô: - Sinh ngày 13/8/1226, sinh ra trong một gia đình giàu có và đã có bằng cử nhân luật, là một huyền thọai đối với nhân dân Cu Ba, người đã lật đổ chế độ độc tài Ba ti-xti tại CuBa và tiến hành lãnh đạo đất nước theo con đường XHCN họ gọi ông là Phiđen ‘vô cùng yêu quý và tôn vinh ‘sự nhạy cảm đặc biệt của ông đối với những người khác” cùng với “ tinh thần chiến đấu không mệt mỏi vì lí tưởng”. - Phiden đã từng làm thủ tướng CuBa từ 12/1959 tới 12/1976 và sau đó là chủ tịch hội đồng nhà nước cu ba cho tới khi ông từ chức 2/2008. Ông là bí thư thứ nhất cuả ĐCS Cu Ba từ 10/1965- 4/2011 . Vì vậy ông xứng đáng là người chiến sĩ cách mạng tiêu biểu nhất ở Châu Mĩ La tinh 2.1. Cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc của nhân dân Cu Ba (1945-1959): * Nguyên nhân: - Sau chiến tranh thế giới thứ hai, được sự giúp đỡ của Mĩ, tháng 3/1952, Tướng Ba- ti-xta tiến hành đảo chính, thiết lập chế độ độc tài quân sự. Chính quyền Ba-ti-xta đã xoá bỏ Hiến pháp tiến bộ, cấm các đảng phái hoạt động, giết hại, giam cầm hàng chục vạn người yêu nước... - Không cam chịu dưới ách thống trị của chế độ độc tài, nhân dân Cu Ba đã vùng dậy đấu tranh. * Diễn biến: - Ngày 26-7-1953, 135 thanh niên yêu nước dưới sự chỉ huy của luật sư trẻ tuổi Phi- đen Ca-xtơ-rô đó tấn công vào pháo đài Môn-ca-đa. Cuộc tấn công không giành được thắng lợi (Phi-đen Ca-xtơ-rô bị bắt giam và sau đó bị trục xuất sang Mê-hi-cô), nhưng mở đầu cho giai đoạn phát triển mới của của cách mạng Cu Ba. - Năm 1955, Phi-đen Cat-xtơ-rô được trả tự do và bị trục xuất sang Mê-hi-cô. ở đây Ông đã thành lập tổ chức cách mạng lấy tên "phong trào 26 - 7", tập hợp các chiến sĩ yêu nước, luyện tập quân sự. - Năm 1956, Phi-đen Ca-xtơ-rô cùng 81 chiến sĩ yêu nước từ Mê-hi-cô trở về tổ quốc. Bị địch bao vây, tấn công, nhiều đồng chí hi sinh, chỉ còn 12 người, trong đó có Phi- đen. Sau đó Ông cùng 11 đồng chí rút về xây dựng căn cứ cách mạng ở vùng rừng núi phía Tây của Cu Ba. 9
10. - Dưới sự ủng hộ, giúp đỡ của nhân dân, lực lượng cách mạng đó lớn mạnh và lan rộng ra cả nước. Ngày 1-1-1959, nghĩa quân tiến vào thủ đô La-ha-ba-la, lật đổ chế độ độc tài Ba-ti-xta. Cách mạng Cu Ba giành được thắng lợi hoàn toàn. * Ý nghĩa: - Mở ra kỉ nguyên mới với nhân dân Cu Ba: độc lập dân tộc gắn liền với CNXH. - Cu Ba trở thành lá cờ đầu của phong trào giải phóng dân tộc ở Mĩ La-tinh và cắm mốc đầu tiên của CNXH ở Tây bán cầu. 2.2. Công cuộc xây dựng đất nước (1959-2000): - Sau ngày cách mạng thắng lợi, chính phủ cách mạng lâm thời CuBa do Phi-đen Ca- xtơ-rô đứng đầu đã tiến hành cuộc cải cách dân chủ triệt để: cải cách ruộng đất, quốc hữu hoá các xí nghiệp của tư bản nước ngoài, xây dựng chính quyền các cấp, xoá nạn mù chữ, phát triển giáo dục... - Để tiêu diệt cách mạng Cu Ba, năm 1961, Mĩ cho một đội quân đánh thuê đổ bộ nên bãi biển Hi-rôn nhưng bị quân dân Cu Ba đánh bại. Sau thắng lợi này, Phi-đen Ca- xtơ-rô tuyên bố Cu Ba tiến lên CNXH. - Mặc dù bị Mĩ bao vây cấm vận, nhưng nhân dân Cu-Ba vẫn giành được những thắng lợi to lớn: xây dựng được một nền công nghiệpvới cơ cấu các nghành hợp lý, một nền nông nghiệp đa dạng, văn hoá, y tế, giáo dục, thể thao phát triển mạnh mẽ, đạt trình độ cao của thế giới. - Sau khi Liên Xô tan rã, Cu Ba trải qua thời kì khó khăn. Nhưng với ý chí của toàn dân, với những cải cách điều chỉnh, đất nước Cu Ba đã vượt qua khó khăn, tiếp tục đưa đất nước phát triển đi lên. 2.3. Mối quan hệ hữa nghị giữa nhân dân Cu-Ba với nhân dân Việt Nam: - Trong cuộc kháng chiến chống của nhân dân ta, Ph-den Ca-xto-rô là nguyên thủ nước ngoài duy nhất đã vào tuyến lửa Quảng Trị để động viên nhân dân ta. - Bằng trái tim và tình cảm chân thành, Phi-đen và nhân dân Cu-Ba luôn ủng hộ cuộc kháng chiến của nhân dân Việt Nam: “Vì Việt Nam, Cu-Ba sản sàng hiến cả máu”. - Cu-Ba đã các chuyên gia, bác sĩ nghiên cứu bệnh sốt rét, mổ cho các thương binh ở chiến trường. - Sau 1975, Cu-Ba đã giúp nhân dân Việt Nam xây dựng thành phố Vinh, bệnh viện Cu-Ba ở Đồng Hới (Q.Bình). 2.4. Vì sao nói Cu Ba trở thành lá cờ đầu của phong trào giải phóng dân tộc ở Mĩ La-tinh? * Nói Cu Ba trở thành lá cờ đầu của phong trào giải phóng dân tộc ở Mĩ La-tinh là vì: - Ngày 1-1-1959, Cách mạng Cu Ba giành được thắng lợi hoàn toàn đã: + Mở ra kỉ nguyên mới với nhân dân Cu Ba: độc lập dân tộc gắn liền với CNXH. + Cu Ba trở thành lá cờ đầu của phong trào giải phóng dân tộc ở Mĩ La-tinh và cắm mốc đầu tiên của CNXH ở Tây bán cầu. 10
11. BÀI 8: NƯỚC MĨ Câu 1: Tình hình kinh tế Mĩ sau CTTG thứ II (Những biểu hiện nào chứng tỏ nền kinh tế Mĩ chiếm ưu thế tuyệt đối sau CTTG thứ hai?). Nguyên nhân của sự phát triển đó. * Sự phát triển kinh tế Mĩ sau chiến tranh thế giói thứ hai? - Sau chiến tranh thế giới thứ hai Mĩ đã vươn lên trở thành nước tư bản giàu mạnh nhất thế giới, chiếm ơu thế về mọi mặt trong thế giới tư bản: + Công nghiệp: Trong những năm 1945-1950, Mĩ chiếm hơn một nửa sảnm lượng công nghiệp thế giới (56,4%). + Nông nghiệp: Sản lượng nông nghiệp gấp hai lần sản lượng nông nghiệp của năm nước Anh, Pháp, Tây Đức, I-ta-li-a, Nhật Bản cộng lại. + Tài chính: Nắm trong tay 3/4 trữ lượng vàng của thế giới, là chủ nợ duy nhất của thế giới + Quân sự: Mĩ có lực lượng quân sự mạnh nhất thế giới tư bản, độc quyền về vũ khí nguyên tử. - Từ những năm 70 trở đi, Mĩ không còn giữ ưu thế tuyệt đối vì bị Tây Âu và Nhật Bản cạnh tranh, kinh tế Mĩ luôn vấp phải những cuộc suy thoái khủng hoảng, chi phí quân sự lớn, chênh lệch giàu nghèo... * Nguyên nhân của sự phát triển: - Mĩ có những điều kiện thuận lợi để phát triển: Đất nước không bị chiến tranh tàn phá, tài nguyên phong phú, nhân lực dồi dào, trình độ cao, năng đông sáng tạo. - Mĩ thu được nhiều lợi nhuận nhờ buôn bán vũ khí trong chiến tranh thế giới thứ hai. - Áp dụng thành tựu KH - KT vào sản xuất, điều chỉnh sản xuất, cải tiến kĩ thuật, nâng cao năng suất lao động, hạ giá thành sản phẩm - Trình độ quản lý trong sản xuất và tập trung tư bản rất cao. 11
12. - Vai trò điều tiết của nhà nước, đây là nguyên nhân quân trọng tạo nên sự phát triển kinh tế Mĩ. Câu 2: Trình bày nét nổi bật trong chính sách đối nội, đối ngoại của Mĩ sau chiến tranh. Kết quả việc thực hiện mưu đồ trong chính sách đối ngoại của Mĩ như thế nào? * Chính sách đối nội: - Để phục vụ mưu đồ bá chủ thế giới, sau chiến tranh Mĩ ban hành một loạt đạo luật phản động như chống Đảng Cộng sản Mĩ hoạt động, chống lại phong trào đình công và loại bỏ những người có tư tưởng tiến bộ ra khỏi bộ máy nhà nước. - Thực hiện hàng loạt chính sách nhằm ngăn cản phong trào công nhân và phong trào dân chủ; Thực hiện chính sách phân biệt chủng tộc với người da đen và người da màu. - Mặc dù gặp nhiều khó khăn, nhiều phong trào đấu tranh của nhân dân lên mạnh, đặc biệt là phong trào chống phân biệt chủng tộc và phản đối cuộc chiến tranh Mĩ xâm lược Việt Nam. * Chính sách đối nội, đối ngoại - Sau chiến tranh thế giới thứ hai, với một tiềm lực kinh tế-quân sự to lớn, giới cầm quyền Mĩ đã đề ra "chiến lược toàn cầu" nhằm chống phá các nước CNXH, đẩy lùi phong trào giải phóng dân tộc và thiết lập sự thống trị trên toàn thế giới. - Để thực hiện "chiến lược toàn cầu" Mĩ tiến hành "viện trợ" để lôi kéo, khống chế các nước nhận viện trợ, lập các khối quân sự, chạy đua vũ trang, gây chiến tranh xâm lược ( xâm lược Trung Quốc, Việt Nam...) - Giới cầm quyền Mĩ ráo riết tiến hành nhiều chính sách, biện pháp để xác lập trật tự thế giới “đon cực” do Mĩ hoàn toàn chi phối và khống chế. * Kết quả: - Tuy đã thực hiện được một số mưu đồ như: chia cắt lâu dài 2 miền triều Tiên, kéo dài sự lệ thuộc của Nhật Bản về chính trị...nhưng cũng vấp phải những thất bại nặng nề, tiêu biểu là thất bại của Mĩ trong cuộc chiến tranh xâm lược Việt Nam, Cu ba... ------------------------------------------------------------------------------------------------- BÀI 9: NHẬT BẢN Câu 1: Tình hình Nhật Bản sau chiến tranh TG thứ hai. Nội dung cuộc cải cách dân chủ ở Nhật Bản sau chiến tranh. Ý nghĩa cuộc cải cách dân chủ. * Tình hình Nhật Bản sau chiến tranh TG thứ hai: - Là nước bại trận, bị tàn phá nặng nề, xuất hiện nhiều khó khăn lớn (thất nghiệp 13 triệu người, thiếu thốn lương thực, thực phẩm và hàng tiêu dùng, lạm phát nặng nề ). - Bị quân đội nước ngoài chiếm đóng. * Nội dung cuộc cải cách dân chủ: - Ban hành hiến pháp 1946 với nhiều nội dung tiến bộ. - Cải cách ruộng đất (1946 – 1949). - Xóa bỏ chủ nghĩa quân phiệt và trừng trị tội phạm chiến tranh. - Giải giáp lực lượng vũ trang. 12
13. - Giải thể các công ty độc quyền lớn. - Thanh lọc các phần tử phát xít ra khỏi cơ quan nhà nước. - Ban hành các quyền tự do dân chủ. * Ý nghĩa cuộc cải cách dân chủ: - Chuyển từ chế độ chuyên chế sang chế độ dân chủ, tạo nên sự phát triển thần kì về kinh tế. - Mạng lại luồng không khí mới đối với các tầng lớp nhân dân và là một nhân tố quan trọng giúp Nhật Bản phát triển mạnh mẽ sau này. Câu 2: Em h·y nªu sù ph¸t triÓn “ThÇn kú” cña nÒn kinh tÕ NhËt B¶n trong nh÷ng n¨m 70 cña ®Çu thÕ kØ XX? Nguyªn nh©n dÉn ®Õn sù ph¸t triÓn ®ã?ViÖt Nam rót ra bµi häc g× tõ sự phát triển của nhËt B¶n? * Những biểu hiện chứng tỏ sự ph¸t triÓn “ThÇn kú” cña nÒn kinh tÕ NhËt B¶n: - NÒn kinh tÕ NhËt Bản kh«i phôc vµ ph¸t triÓn m¹nh khi MÜ tiÕn hµnh chiÕn tranh x©m l­îc TriÒu Tiªn (6/1950) nhê ®¬n ®Æt hµng cña MÜ, ®©y ®­îc coi lµ ngän giã thÇn ®èi víi nÒn kinh tÕ NhËt. - Sang nh÷ng n¨m 60 cña thÕ kØ XX khi MÜ x©m l­îc ViÖt Nam NhËt B¶n l¹i cã c¬ héi ®¹t sù ph¸t triÓn “thÇn kú’’ v­ît T©y ¢u vươn lên ®øng thø 2 thế giới sau MÜ. + Về tæng s¶n phÈm quèc d©n: n¨m 1950 NhËt míi chØ ®¹t 20 tû USD b»ng 1/7 MÜ ®Õn 1968 ®¹t 183 tØ USD ®øng thø 2 sau MÜ (830 tû USD) + N¨m 1990, thu nhËp b×nh qu©n ®Çu ng­êi 23.796 USD v­ît MÜ ®øng thø 2 sau Thôy SÜ (29.850 USD). + VÒ c«ng nghiÖp: trong những năm 1950-1960, tốc độ tăng trưởng b×nh qu©n hằng năm là 15%, những năm 1961-1970 là 13,5%. + Về nông nghiệp, những năm 1967-1969, Nhật tự cung cấp được hơn 80% nhu cầu lương thực trong nước, 2/3 nhu cầu thịt sữa và nghề đánh cá rất phát triển, đứng thứ 2 thể giới sau Pêru. - Tới những năm 70 của thế kỉ XX, cùng với Mĩ và Tây Âu, Nhật Bản trở thành một trong ba trung tâm kinh tế - tài chính của thế giới. * Nguyªn nh©n cña sù ph¸t triÓn ®ã: - Cã truyÒn thèng v¨n hãa l©u ®êi, s½n sµng tiÕp thu nh÷ng gi¸ trÞ tiÕn bé cña thÕ giíi nh­ng vÉn gi÷ b¶n s¾c gi©n téc. - HÖ thèng tæ chøc qu¶n lÝ cã hiÖu qu¶ cña c¸c xÝ nghiÖp, c«ng ty. - Vai trß quan träng cña nhµ n­íc trong viÖc ®Ò ra chiÕn l­îc ph¸t triÓn, n¾m b¾t ®óng thêi c¬, cã sù ®iÒu tiÕt cÇn thiÕt cña nhµ n­íc ®­a nÒn kinh tÕ ph¸t triÓn. - Con ng­êi NhËt B¶n ®­îc ®µo t¹o chu ®¸o, cã ý chi v­¬n lªn, cÇn cï lao ®éng, kû luËt cao, tiÕt kiÖm vµ biÕt lo xa. * Bµi häc rót ra tõ NhËt B¶n - ViÖc tæ chøc vµ qu¶n lý cã hiÖu qu¶ cña c¸c xÝ nghiÖp, c«ng ty, vai trß ®iÒu hµnh n¨ng ®éng cña nhµ n­íc trong viÖc ®Ò ra chiÕn l­îc kinh tÕ, n¾m b¾t ®óng thêi c¬, ®iÒu chØnh hîp lý, x©m nhËp thÞ tr­êng kh¸c. 13
14. - Con ng­êi NhËt cÇn cï, yªu thiªn nhiªn, ham häc hái, vËn dông, tÝnh kû luËt cao, trung thµnh biÕt chÞu ®ùng vµ lÞch sù, tiÕt kiÖm vµ biÕt lo xa. Câu 3: Chính sách đối ngoại của Nhật Bản sau CTTG thứ hai: - Sau chiến tranh, Nhật Bản lệ thuộc vào Mĩ về an ninh và chính trị, kí với Mĩ hiệp ước an ninh Mĩ – Nhật (8/9/1951),... - Bên cạnh đó là chính sách mềm mỏng về chính trị và phát triển các mối quan hệ kinh tế đối ngoại, đang nỗ lực vươn lên trở thành một cường quốc chính trị cho tương xứng với vị thế siêu cường kinh tế. 14
15. BÀI 10: CÁC NƯỚC TÂY ÂU C©u 1: Tr×nh bµy nÐt næi bËt t×nh h×nh c¸c n­íc T©y ¢u tõ sau n¨m 1945? T¹i sao nãi: “ héi nghÞ cÊp cao gi÷a c¸c n­íc EC( häp t¹i Ma-a-xt¬-rÝch( Hµ Lan), th¸ng 12/1991) ®¸nh dÊu mét mèc mang tÝnh ®ét biÕn cña qu¸ tr×nh liªn kÕt ë T©y ¢u? * NÐt næi bËt t×nh h×nh c¸c n­íc T©y ¢u tõ sau n¨m 1945: - VÒ kinh tÕ: Trong CTTG thø hai (1939-1945), nhiÒu n­íc T©y ¢u bÞ ph¸t xÝt chiÕm ®ãng, ®Êt n­íc bÞ tµn ph¸ nÆng nÒ, kinh tÕ sa sót, m¾c nî §Ó kh«i phôc kinh tÕ, n¨m 1948, 16 n­íc T©y ¢u ®· nhËn sù viÖn trî kinh tÕ cña MÜ theo kÕ ho¹ch M¸c-san (kÕ ho¹ch phôc hng ch©u ©u) do mÜ v¹ch ra thùc hiÖn tõ n¨m 1948 ®Õn n¨m 1951 víi sè tiÒn kho¶ng 17 tØ USD, kinh tÕ Ch©u ©u phôc håi nhng ngµy cµng lÖ thuéc vµo nÒn kinh tÕ mÜ víi nh÷ng ®iÒu kho¶n MÜ ®Æt ra - VÒ ®èi néi: Giai cÊp t­ s¶n cÇm quyÒn ë c¸c n­íc t×m mäi c¸ch thu hÑp c¸c quyÒn tù do d©n chñ, xãa bá c¶i c¸ch tiÕn bé, ng¨n c¶n c¸c phong trµo c«ng nh©n, d©n chñ. - VÒ ®èi ngo¹i: + Ngay sau CTTGII, nhiÒu n­íc T©y ©u ®· tiÕn hµnh chiÕn tranh x©m l­îc nh»m kh«i phôc ¸ch thèng trÞ ®èi víi c¸c thuéc ®Þa tr­íc ®©y. + Trong bèi c¶nh chiÕn tranh l¹nh, c¸c n­íc T©y ©u tham gia khèi qu©n sù b¾c ®¹i t©y d­¬ng(NATO) nh»m chèng l¹i Liªn X« vµ c¸c n­íc XHCN §«ng ¢u. - VÒ vÊn ®Ò n­íc §øc: sau CTTGTII, níc §øc bÞ chia c¾t thµnh 2 nhµ n­íc: céng hßa liªn bang §øc vµ céng hßa d©n chñ §øc, víi c¸c chÕ ®é chÝnh trÞ ®èi lËp nhau. Th¸ng 10/1990, n­íc §øc thèng nhÊt, trë thµnh mét quèc gia cã tiÒm lùc kinh tÕ vµ qu©n sù m¹nh nhÊt T©y ¢u. * Nãi: “ héi nghÞ cÊp cao gi÷a c¸c n­íc EC (häp t¹i Ma-a-xt¬-rÝch (Hµ Lan), th¸ng 12/1991) ®¸nh dÊu mét mèc mang tÝnh ®ét biÕn cña qu¸ tr×nh liªn kÕt ë T©y ¢u lµ v×: T¹i héi nghÞ nµy, c¸c n­íc EC ®· th«ng qua 2 quyÕt ®Þnh quan träng, ®ã lµ: - X©y dùng 1 thÞ tr­êng néi ®Þa Ch©u ©u víi liªn minh kinh tÕ vµ tiÒn tÖ ch©u ©u, cã ®ång tiÒn chung duy nhÊt- ®ång EURO. - Trªn c¬ së ®ã, héi nghÞ nµy quyÕt ®Þnh céng ®ång Ch©u ¢u ®æi tªn thµnh liªn minh Ch©u ©u(EU) víi 15 thµnh viªn n¨m 1999 vµ ®Çu n¨m 2004 lµ 25 n­íc. - HiÖn nay ®©y lµ mét liªn minh kinh tÕ- chÝnh trÞ lín nhÊt thÕ giíi. Câu 2: Nguyên nhân của sự liên kết khu vực và quá trình hình thành, phát triển của nó. 2. Nguyên nhân của sự liên kết khu vực và quá trình hình thành, phát triển của nó. * Nguyên nhân của sự liên kết: Các nước Tây Âu có xu hướng liên kết với nhau vì: - Một là, Sáu nước Tây Âu có chung một nền văn minh, có nền kinh tế không cachs biệt nhau lắm và từ lâu đã liên hệ mật thiết với nhau. Sự hợp tác là cần thiết nhằm mở rộng thị trường, giúp các cước Tây Âu tin cậy nhau hơn về chính trị, khắc phục những nghi kị, chia rẽ đã xảy ra nhiều lần trong lịch sử. - Hai là, từ năm 1950, do nền kinh tế phát triển với tốc độ nhanh, các nước Tây Âu muốn thoát khỏi sự lệ thuộc vào Mĩ. Nếu đứng riêng lẻ không thể đọ được với 15
16. Mĩ, họ cần phải liên kết cùng nhau trong cuộc cạnh tranh với các nước ngoài khu vực. * Quá trình hình thành, phát triển của sự liên kết khu vực: + Sau chiến tranh, ở Tây Âu xu hướng liên kết khu vực ngày càng nổi bật và phát triển: - Tháng 4/1951, “Cộng đồng than, thép châu Âu” được thành lập, gồm 6 nước: Pháp, Đức, I-ta-li-a, Bỉ, Hà Lan, Lúc-xăm-bua. - Tháng 3/1957, “Cộng đồng năng lượng nguyên tử châu Âu” và “Cộng đồng kinh tế châu Âu” (EEC) được thành lập, gồm 6 nước trên. Họ chủ trương xóa bỏ dần hàng rào thuế quan, tự do lưu thông hàng hóa, tư bản và công nhân giữa 6 nước. - Tháng 7/1967, “Cộng đồng châu Âu” (EC) ra đời trên cơ sở sáp nhập 3 cộng đồng trên. - Sau 10 năm chuẩn bị, tháng 12/1991, các nước EC họp Hội nghị cấp cao tại Ma-a-xtơ-rích (Hà Lan), Cộng đồng châu Âu (EC) đổi tên thành Liên minh châu Âu (EU) và từ 1/1/1999, đồng tiền chung châu Âu (EURO) ra đời. + Tới nay, Liên minh châu Âu là 1 liên minh kinh tế - chính trị lớn nhất thế giới, có tổ chức chặt chẽ nhất với 27 nước thành viên. --------------------------------------------------------------------------------------------------- Bµi 11: Trật tự thế giới mới sau chiến tranh thế giới hai. Câu 1: Sự hình thành trật tự thế giới mới - Ianta. 1. Hoàn cảnh lịch sử : - Vào giai đoạn cuối của Chiến tranh thế giới thứ hai, nguyên thủ của ba cường quốc là Liên Xô, Anh, Mĩ đã có cuộc gặp gỡ tại I-an-ta từ 4 đến 11-2-1945. - --- Hội nghị thông qua quyết định quan trọng về khu vực ảnh hưởng ở châu Âu và châu Á giữa hai cường quốc Liên Xô và Mĩ. 2. Nội dung Hội nghị: - Hội nghị đã thông qua những quyết định quan trọng về việc phân chia khu vực ảnh hưởng giữa hai cường quốc Liên Xô và Mĩ: + Về việc kết thúc Chiến tranh thế giới thứ hai: Tiêu diệt tận gốc chủ nghĩa phát xít Đức- chủ nghĩa quân phiệt Nhật để nhanh chống kết thúc chiến tranh. + Thành lập tổ chức Liên hợp quốc để giữ gìn hòa bình, an ninh và trật tự thế giới sau chiến tranh. - Thoả thuận việc đóng quân tại các nước phát xít chiến bại và phân chia phạm vi ảnh hưởng giữa các nước chiến thắng. + Ở châu Âu: Liên Xô chiếm đóng và kiểm soát vùng Đông Đức và phía đông châu Âu (Đông Âu); Vùng Tây Đức và Tây Âu thuộc phạm vi ảnh hưởng của Mĩ và Anh. + Ở châu Á: Duy trì nguyên trạng lãnh thổ Mông Cổ, trả lại Liên Xô phía nam đảo Xa-kha-lin, trao trả cho Trung Quốc những đất đai bị Nhật chiếm đóng trước đây 16
17. (như Đài Loan, Mãn Châu...) thành lập Chính phủ liên hợp dân tộc gồm Quốc dân đảng và Đảng Cộng sản Trung Quốc. + Triều Tiên được công nhận là một quốc gia độc lập nhưng tạm thời quân đội Liên Xô và Mĩ chia nhau kiểm soát và đóng quõn ở Bắc và Nam vĩ tuyến 38. + Các vùng còn lại ở châu Á (Đông Nam Á, Nam Á...) vẫn thuộc phạm vi của các nước phương Tây. 3. Hệ quả: Những quyết định trên của Hội nghị I-an-ta đã trở thành khuôn khổ của một trật tự thế giới mới được gọi là “Trật từ hai cực I-an-ta” do Liên Xô và Mĩ đứng đầu mỗi cực. Câu 2: Sự thành lập Liên Hợp Quốc: 1. Hoàn cảnh ra đời: + Tại hội nghị I-an-ta (tháng 2-1945), các đại biểu đã nhất trí thành lập một tổ chức quốc tế mới là Liên hợp quốc. + Từ 25 - 4 đến 26-4-1945, đại biểu 50 nước họp ở Xan phran-xi-xcô (Mĩ) để thông qua Hiến chương Liên hợp quốc và thành lập tổ chức Liên hợp quốc. 2. Mục đích và nhiệm vụ của Liên hợp quốc: + Duy trì hoà bình và an ninh thế giới. + Phát triển mối quan hệ hữu nghị giữa các dân tộc trên cơ sở tôn trọng độc lập, chủ quyền của các dân tộc. + Thực hiện sự hợp tác quốc tế về kinh tế, văn hóa, xã hội, và nhân đạo... 3. Nguyên tắc hoạt động của LHQ: - Cùng nhau tôn trọng chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ. - Không can thiệp vào công việc nội bộ của nước nào - Giải quyết các tranh chấp quốc tế bằng biện pháp hòa bình và có sự nhất trí giữa năm cường quốc: Liên Xô, Anh, Pháp, Mĩ, Trung Quốc. 4. Vai trò của Liên hợp quốc: + Giữ giữ hoà bình, an ninh quốc tế. + Đấu tranh xoá bỏ chủ nghĩa thực dân và chủ nghĩa phân biệt chủng tộc. + Phát triển các mối quan hệ, giao lưu giữa cac quốc gia. + Giúp đỡ các nước phát triển kinh tế, văn hoá, khoa học-kỹ thuật...nhất là đối với các nước Á, Phi, Mĩ La-tinh. - Tháng 9-1977 Việt Nam tham gia Liên hợp quốc. Câu 3: Những việc làm của Liên hợp quốc giúp đỡ nhân dân ta mà em biết? Hãy kể tên các tổ chức của LHQ đang hoạt động tại Việt Nam. - Chăm sóc trẻ em, các bà mẹ có thai và nuôi con nhỏ. - Tiêm chủng phòng dịch, đào tạo nhân lực, các dự án trồng rừng, cải cách hành chính, giúp đỡ các vùng bị thiên tai, ngăn chặn đại dịch AIDS, giáo dục... - Chương trình phát triển LHQ viện trợ vốn, tài trợ cho chúng ta. * Các tổ chức LHQ đang hoạt động tại Việt Nam: - UNICEF: quỹ nhi đồng LHQ. - FAO: tổ chức nông lương thế giới. 17
18. - UNFPA: quỹ dân số thế giới. - UNESCO: tổ chức văn hóa , khoa học và giáo dục. - WHO: Tổ chức y tế thế giới. Câu 4. "Chiến tranh lạnh". 1. Thế nào là chiến tranh lạnh? - Chiến tranh lạnh là chính sách thù địch của Mĩ và các nước đế quốc trong quan hệ với Liên Xô và các nước XHCN. 2. Vì sao dẫn đến tình trạng chiến tranh lạnh? (nguyên nhân, hoàn cảnh). - Sau chiến tranh thế giới thứ hai đã diễn ra sự đối đầu căng thẳng giữa hai siêu cường là Mĩ với Liên Xô và hai phe TBCN với XHCN, mà đỉnh điểm là tình trạng chiến tranh lạnh. - Tháng 3-1947, Tổng thống Mĩ Tơ-ru-man chính thức phát động “Chiến tranh lạnh”, chống Liên Xô và các nước XHCN, thực hiện chiến lược toàn cầu. 3. Những biểu hiện của tình trạng “Chiến tranh lạnh”. - Mĩ và các nước đế quốc chạy đua vũ trang, chuẩn bị cuộc “Chiến tranh tổng lực” nhằm tiêu diệt Liên Xô và các nước XHCN. - Tăng cường ngân sách quân sự, thành lập các khối quân sự, cùng các căn cứ quân sự bao quanh Liên Xô và các nước xã hội chủ nghĩa (NATO, SEATO, CENTO,AUZUS, Khối quân sự Tây bán cầu, Liên minh Mĩ-Nhật...) - Bao vây kinh tế, cô lập về chính trị đối với Liên Xô và các nước XHCN, tạo ra sự căng thẳng phức tạp trong các mối quan hệ quốc tế. - Liên tiếp gây ra các cuộc chiến tranh xâm lược (Triều tiên, Việt Nam, Lào, Cam-pu- chia, Trung Đông...) hoặc can thiệp vũ trang (CuBa, Pa-na-ma...). 4. Hậu quả: - Thế giới luôn ở trong tình trạng căng thẳng, thậm chí có lúc đứng trước nguy cơ bùng nổ một cuộc chiến tranh thế giới mới. - Các cường quốc đã chi một khối lượng khổng lồ tiền của và sức người để sản xuất các loại vũ khí huỷ diệt, xây dựng hàng nghìn căn cứ quân sự, trong khi nhân loại vẫn phải chịu bao khó khăn do đói nghèo, dịch bệnh, thiên tai... Câu 5. Thế giới sau Chiến tranh lạnh 1. Vì sao Mĩ chấm dứt chiến tranh lạnh? - Cuộc chạy đua vũ trang trong suốt 40 năm đã làm cho hai nước Xô – Mĩ đều suy giảm mạnh về nhiều mặt so với các nước đế quốc khác, nhất là Nhật Bản và Tây Âu. - Xô – Mĩ muốn thoát khỏi thế đối đầu và có cục diện để vươn lên đối phó với Đức, Nhật Bản và khối thị trường chúng châu Âu. - Hai nước Xô – Mĩ cần hợp tác để góp phần quyết định những vấn đề bức thiết của toàn cầu. Do đó, năm 1989, Tổng thống Mĩ Goóc-giơ Bus và Bí thư đảng cộng sản Liên Xô Goóc-ba-chốp cùng nhau tuyên bố chấm dứt chiến tranh lạnh. 2. Xu hướng phát triển của thế giới ngày nay là gi? Thời cơ và thách thức. + Hoà hoãn, hoà dịu trong quan hệ quốc tế. 18
19. + Thế giới đang tiến tới xác lập trật tự thế giới đa cực, nhiều trung tâm. Tuy vậy Mĩ tìm mọi cách duy trì thế một cực nhưng thất bại. + Các nước đều ra sức điều chỉnh chiến lược phát triển, lấy phát triển kinh tế làm trọng điểm. + Thế giới luôn xảy ra các cuộc xung đột, khủng bố và li khai. Xu thế chung: Hoà bình, hợp tác cùng phát triển. đây vừa là thời cơ, vừa là thách thức đối với tất cả các dân tộc khi bước vào thế kỉ XIX, trong đó có Việt Nam. 3. Tại sao nói Xu thế hợp tác vừa là thời cơ, vừa là thách thức của các dân tộc?. Nhiệm vụ to lớn nhất của nước ta hiện nay là gì? + Thời cơ: có điều kiện để hội nhập vào nền kinh tế của thế giới và khu vực, có điều kiện rút ngắn khoảng cách với các nước phát triển, áp dụng thành tựu KH -KT vào sản xuất... + Thách thức: nếu không chớp thời cơ để phát triển sẽ tụt hậu, hội nhập sẽ hoà tan, đánh mất bản sắc dân tộc... + Nhiệm vụ to lớn nhất của nhân dân ta hiện nay: tập trung sức lực triển khai lực lượng sản xuất, làm ra nhiều của cải vật chất để chiến thắng đói nghèo và lạc hậu, đem lại ấm no, tự do và hạnh phúc cho nhân dân. 19
20. BÀI 12: CUỘC CÁCH MẠNG KHOA HỌC KĨ THUẬT TỪ NĂM 1945 ĐẾN NAY. Câu 1: Những thành tựu chủ yếu của CMKHKT: - Một là, trong lĩnh vực khoa học cơ bản, con người đã thu được những thành tựu hết sức to lớn ở các ngành Toán học, Vật lí, Tin học, Hoá học, Sinh học, Con người đã ứng dụng vào kỹ thuật và sản xuất để phục vụ cuộc sống: sinh sản vô tính, khám phá bản đồ gien người... - Hai là, những ph¸t minh lớn về công cụ sản xuất: máy tính, máy tự động, hệ thống máy tự động, rôbốt... - Ba là, t×m ra những nguồn năng lượng mới hết sức phong phú và vô tận: năng lượng nguyên tử, năng lượng mặt trời, năng lượng thuỷ triều, năng lượng gió. - Bốn là, sáng chế ra những vật liệu sản xuất mới, quan trọng nhất là Polime (chất dẻo) đang giữ vị trí hàng đầu trong đời sống hàng ngày của con người cũng như trong các ngành công nghiệp. - Năm là, nhờ cuộc “Cách mạng xanh” trong nông nghiệp mà con người đã tìm ra được phương hướng khắc phục nạn thiếu lương thực và thực phẩm. - Sáu là, có những tiến bộ lớn trong lĩnh vực giao th«ng vận tải và th«ng tin liªn lạc: m¸y bay siêu âm khổng lồ, tàu hoả tốc độ cao, tàu biển trọng tải triệu tấn, hệ thống vệ tinh nhân tạo phát sóng truyền hình hết sức hiện đại... - Trong gần nửa thế kỉ qua, con người có những bước tiến phi thường, đạt được những thành tựu kì diệu trong chinh phục vũ trụ: phãng tàu vũ trụ, tàu con thoi vào khoảng không vũ trụ, đưa con người đặt chân lên Mặt Trăng. Câu 2: Trình bày ý nghÜa vµ t¸c ®éng của CMKHKT lần 2? Liªn hÖ tr¸ch nhiÖm cña b¶n th©n em ®èi víi sù ph¸t triÓn cña nÒn khoa häc - kü thuËt nưíc nhµ vµ h¹n chÕ nh÷ng hËu qu¶ tiªu cùc mµ cuéc c¸ch m¹ng khoa häc - kü thuËt ®Ó l¹i. 1. Ý nghÜa của CMKHKT lần 2: - Cuộc CMKHKT có ý nghĩa vô cùng to lớn như một cột mốc chói lọi trong lịch sử tiến hóa văn minh của loài người. - Mang l¹i nh÷ng tiÕn bé phi th­êng, nh÷ng tiÕn bé kü diÖu vµ thay ®æi to lín trong cuéc sèng cña con ngêi. - Trong cuéc c¸ch m¹ng nµy con ng­êi thùc hiÖn nh÷ng b­íc nh¶y vät ch­a tõng thÊy vÒ s¶n xuÊt vµ n¨ng suÊt lao ®éng. - Møc sèng vµ chÊt l­îng cuéc sèng ®­îc n©ng cao. 2. T¸c ®éng của CMKHKT lần 2: a, Tác động tích cực của cuộc cách mạng khoa học kĩ thuật: + Cách mạng khoa học-kĩ thuật đã mang lại những tiến bộ phi thường, những thành tựu kỳ diệu làm nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của con người. + Cho phép con người thực hiện những bước nhảy vọt chưa từng thấy về năng xuất lao động. 20