Sáng kiến kinh nghiệm Những giải pháp giáo dục kỹ năng sống cho học sinh ở Trường THCS

Nội dung tài liệu: Sáng kiến kinh nghiệm Những giải pháp giáo dục kỹ năng sống cho học sinh ở Trường THCS

1. I. PHẦN ĐẶT VẤN ĐỀ Là một giáo viên trẻ mới vào ngành được chưa được lâu, nhưng tôi phần nào cũng đã được trải nghiệm ở nhiều môi trường khác nhau từ đó tôi đã nhận thấy được thực trạng kỹ năng sống của học sinh THCS Mỹ Thuận nói riêng và học sinh THCS huyện Tân Sơn nói chung còn yếu, còn thiếu. Từ đó, tìm ra một số giải pháp giúp học sinh có kỹ năng sống tốt hơn và trở thành con người linh hoạt, sáng tạo, có văn hóa. Biết xử lý các tình huống cụ thể trong cuộc sống một cách đúng đắn, khoa học , “Dạy con từ thuở còn thơ”, “Học ăn học nói, học gói học mở”; học chịu thương chịu khó, học kính trên nhường dưới, học thưa gửi, học cảm ơn, xin lỗi; học lễ học nghĩa, học làm người, như ông, cha thường dạy “ Tiên học lễ, hậu học văn” . Ngày nay chúng ta đang sống trong một thời đại mà việc dạy học làm sao cho các em nên người, đó thực sự là một thách thức. Con trẻ ngày nay luôn bị bủa vây bởi game online, Internet, cùng những chương trình ti-vi với đầy rẫy những bộ phim đầy ắp các cảnh quay bạo lực, sex, lừa lọc. .. Là những bậc cha mẹ, thầy cô chắc hẳn các bạn cũng có lúc cảm thấy mệt mỏi bởi bạn đang cố gắng xây dựng cho con, em những đức tính tốt như trung thực, biết tôn trọng bản thân và những người xung quanh, khiêm tốn, dũng cảm và rộng lượng. Thách thức mà bạn đang đối mặt cũng là thách thức mà từ bao lâu nay đang đeo đuổi và tìm cách giải quyết. Để giúp học sinh thích ứng với cuộc sống xã hội hiện tại, với những tác động của tự nhiên, xã hội như: Thúc đẩy các em học sinh tham gia các hoạt động mang tính xã hội, phát huy nhân tố tích cực, hạn chế nhân tố tiêu cực, xây dựng môi trường sống thân thiện tích cực ở địa phương. Về vai trò và mục đích của giáo dục. Theo Hồ Chí Minh, giáo dục có vai trò hết sức to lớn trong việc cải tạo con người cũ, xây dựng con người mới. Người nói: "Hiền dữ đâu phải là tính sẵn, phần nhiều đều do giáo dục mà nên". 1
2. John Adams cố tổng thống Mỹ cũng có nhận định: “Có hai kiểu giáo dục. Một kiểu dạy chúng ta làm thế nào để sống, và kiểu còn lại dạy chúng ta phải sống như thế nào” Giáo viên chủ nhiệm nào có tinh thần trách nhiệm cao, tận tâm với học sinh của mình thì cơ bản sẽ tìm ra được các biện pháp để thu hút học sinh đến lớp, làm cho học sinh trở nên chăm ngoan, thích đi học và luôn cảm thấy “Mỗi ngày đến trường là một ngày vui”. Sau nhiều năm được nhà trường phân công làm công tác chủ nhiệm lớp, bằng những nỗ lực của bản thân và sự giúp đỡ của những đồng nghiệp có kinh nghiệm tôi luôn hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ được giao. Liên tục những năm qua, lớp tôi chủ nhiệm luôn duy trì sĩ số 100%, chất lượng học tập cũng như hạnh kiểm của học sinh luôn trong tốp dẫn đầu trong khối và trong toàn trường. Năm học 2015- 2016 tôi được nhận chủ nhiệm lớp 8B, qua khảo sát tình hình của lớp đầu năm học tôi nhận thấy các em không có sự chênh lệch lớn về mặt kiến thức song về ý thức đạo đức lại có nhiều sự khác biệt. Từ thực tế kinh nghiệm đã áp dụng với lớp chủ nhiệm ở các năm học trước và tình hình thực tế lớp chủ nhiệm mới nhận tôi đã quyết định tiếp tục áp dụng sáng kiến kinh nghiệm “Những giải pháp giáo dục kỹ năng sống cho học sinh ở trường THCS” với mong muốn kết quả của công tác chủ nhiệm của mình có nhiều chuyển biến tốt; ghi lại những biện pháp mình đã làm để suy ngẫm, để chọn lọc và đúc kết thành kinh nghiệm của bản thân, rèn luyện tinh thần năng động; giữ lửa lòng say mê, sáng tạo; cố gắng học tập, tự cải tạo mình để theo kịp sự tiến bộ của thời đại; được chia sẻ với đồng nghiệp những việc đã làm và đã thành công trong công tác chủ nhiệm lớp. 2
3. II. PHẦN GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ Phần 1. Thực trạng vấn đề mà SKKN đề cập đến: Có quan niệm cho rằng: Kỹ năng sống là năng lực ứng xử tích cực của mỗi người đối với tự nhiên, xã hội và chính mình; Là khả năng tâm lý xã hội của mỗi cá nhân trong các hành vi tích cực, để xử lý hiệu quả những đòi hỏi, thách thức cuộc sống. Kỹ năng sống là khả năng thực hiện hành động, hay hoạt động, là năng lực ứng xử tích cực trước những thách thức của đời sống và chỉ có được khi được rèn luyện, tích lũy kinh nghiệm và biết lựa chọn một cách hợp lý để giải quyết các vấn đề trong tự nhiên, trong xã hội và trong chính cá nhân con người. Xã hội ngày nay yêu cầu đòi hỏi phải đào tạo ra những con người có tri thức khoa học, vừa có kỹ năng làm việc, nhưng cũng phải có thái độ, hành vi tích cực trước những sự thay đổi của môi trường xã hội. - Thực tế cho thấy những năm gần đây tình trạng thanh thiếu niên, đặc biệt là các em ở độ tuổi trung học cơ sở, phạm pháp ngày càng gia tăng với các mức độ ngày càng nghiêm trọng. Với độ tuổi học sinh trung học cơ sở về mặt phát triển tâm, sinh lý các em dễ rơi vào tệ nạn xã hội, những nguyên nhân chính là học sinh ngày càng thiếu kỹ năng sống cần thiết để hòa nhập với môi trường phát triển nhanh chóng. Mặt khác ngành giáo dục và đào tạo đã và đang có những định hướng tích cực để đưa việc rèn kỹ năng sống vào giảng dạy trong từng cấp học nhằm định hướng những giá trị và tạo lập hành vi phù hợp với từng lứa tuổi. a. Một số nhận định về KNS của học sinh THCS hiện nay. Hiện nay các trường THCS đã và đang chú ý đến việc rèn kỹ năng sống cho học sinh thông qua các chương trình giáo dục lồng ghép, tích hợp trong các tiết dạy chính khóa của các môn học và thông qua các hoạt động ngoại khóa và các tiết học tập ngoài giờ trên lớp, Các tiết học và bộ môn giáo dục công dân ngày càng được quan tâm. Với yêu cầu giáo dục kỹ năng sống cho học sinh phải đảm bảo các yếu tố: Giúp học sinh ý thức được các giá trị của bản thân trong mối quan hệ xã 3
4. hội, giúp học sinh hiểu biết về thể chất, tinh thần của bản thân mình; có hành vi, thói quen ứng xử có văn hóa, hiểu biết, chấp hành và tôn trọng pháp luật. Tình trạng thiếu kỹ năng sống đang khiến các em trong độ tuổi học THCS gặp nhiều lúng túng trong việc giải quyết các vấn đề của bản thân dẫn đến tình tràng thiếu tự tin, khủng hoảng về tâm lý. Chính vì nhiều học sinh, vì thiếu kỹ năng sống đã trở thành nạn nhân của những tệ nạn xã hội. b. Những vấn đề được đề cập tới trong sáng kiến kinh nghiệm này. Thực hiện nhiệm vụ năm học với chủ đề “Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực”, việc rèn kĩ năng sống cho học sinh là hết sức quan trọng, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp giáo dục đồng thời tạo nên thế hệ tương lai cho đất nước, với yêu cầu xã hội ngày càng phát triển mãnh mẽ cả về kinh tế và quan hệ xã hội. Như vậy, muốn làm tốt vai trò giáo viên chủ nhiệm lớp, mỗi thầy cô giáo không chỉ vững vàng về chuyên môn nghiệp vụ, có kinh nghiệm, tinh tường trong việc nắm bắt tâm lý học sinh và khéo léo trong xử lý tình huống sư phạm. Ngoài ra, giáo viên chủ nhiệm phải biết tổ chức, hướng dẫn cho tập thể lớp hoạt động; biết phát huy năng lực tự quản của học sinh thông qua việc tạo ra “bộ máy” cán bộ lớp do chính học sinh đảm nhiệm Nếu không có cái tâm, không có tấm lòng của một người cha, người mẹ lo lắng cho học sinh một cách thật lòng, có lẽ người giáo viên chủ nhiệm sẽ không thể làm tốt nhiệm vụ của mình. Bởi có bao nhiêu việc “có tên” và “không tên” biết bao trách nhiệm mà người giáo viên chủ nhiệm phải gánh trên vai. Dẫu chưa có một danh hiệu nào dành riêng cho những giáo viên chủ nhiệm giỏi, thì thành công của học trò sẽ là những phần thưởng quý giá nhất dành tặng những giáo viên chủ nhiệm thân yêu. Thông qua việc làm của bản thân, của các đông nghiệp, đề tài này nhằm đúc rút ra một số kinh nghiệm trong việc rèn kỹ năng sống cho học sinh từ đó đưa ra một số giải pháp mang tính khả thi trong việc rèn kỹ năng sống cho học sinh THCS. Đây chính là nội dung chính mà SKKN quan tâm. Phạm vi nghiên cứu SKKN trong trường THCS Mỹ Thuận, Thông qua những việc làm thiết thực cụ thể tác động đến học sinh cụ thể trong việc giúp các 4
5. em về kỹ năng sống mà đúc rút kinh nghiệm đề xuất các giải pháp về rèn kĩ năng sống cho học sinh THCS với mong muốn việc rèn kĩ năng sống cho học sinh ngày càng có hiệu quả tốt hơn đáp ứng được trong việc giáo dục toàn diện cho học sinh. Với mục đích nghiên cứu các nhóm kĩ năng: - Nhóm kĩ năng nhận thức: + Nhận thức bản thân. + Xác định điểm mạnh, điểm yếu cho bản thân. + Xây dựng kế hoạch cho bản thân. + Khắc phục khó khăn để đạt được mục tiêu. + Rèn kĩ năng tư duy tích cực và sáng tạo. - Nhóm kĩ năng xã hội: + Kĩ năng giao tiếp bằng ngôn ngữ. + Kĩ năng thuyết trình và nói trước đám đông. + Kĩ năng từ chối. + Kĩ năng diễn đạt cảm xúc và phản hồi. + Kĩ năng hợp tác. + Kĩ năng ra quyết định. + Kĩ năng làm chủ cảm xúc. + Kĩ năng vượt qua lo lắng, sợ hãi. Với sự chia nhóm các kĩ năng trên mà chúng ta đưa ra những giải pháp thiết thực phù hợp với thực tiễn, đặc điểm học sinh của từng địa phương, mà tiến hành việc rèn kĩ năng sống cho các em mới đạt được kết quả cao. Rèn kĩ năng sống cho học sinh, đây là một vấn đề mới với thời gian thực hiện nghiên cứu đề tài không nhiều chắc chắn cần được bổ sung nhiều hơn nữa thì đề tài mới mang lại hiệu quả cao. 5
6. * Kết quả của học sinh khi chưa áp dụng SKKN: - Sự hiểu biết của học sinh về kĩ năng sống: Chưa biết Biết vận Biết và hiểu Biết về KNS vận dụng về dụng về Lớp TSHS về KNS KNS KNS TS % TS % TS % TS % 6B 28 24 85,7 18 64,3 20 70,0 8 30,0 Phần 2. Các biện pháp giải quyết vấn đề: Ngay từ đầu năm học 2014 - 2015 ban giám hiệu nhà trường đã xác định việc rèn kỹ năng sống cho học sinh trong trường học là hết sức quan trọng và cần thiết, đồng thời đã đưa ra một số giải pháp nhằm tăng cường công tác rèn kỹ năng sống cho học sinh nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, làm chuyển biến đạo đức học sinh giúp các em có nhận thức đúng về hành vi, ứng xử một cách khoa học hợp lý đưa chất lượng đạo đức học sinh một cách vững chắc. Ban giám hiệu nhà trường đã thống nhất thực hiện chỉ đạo tập thể sư phạm nhà trường thực hiện một số giải pháp sau để rèn kỹ năng sống cho học sinh. * Sáng kiến kinh nghiệm với các giải pháp (biện pháp) được trình bày có gì khác so với giải pháp cũ trước đây. Giáo viên chủ nhiệm còn có vai trò quan trọng trong việc ảnh hưởng và hình thành nhân cách sống cho học sinh. Thầy cô còn là nghệ sĩ tâm lý tài ba trong việc xử lý các tình huống sư phạm, lúc nhu, lúc cương. Giáo viên chủ nhiệm là người nắm rõ nhất đặc tính tâm lý của từng học sinh . Đây cũng là lợi thế giúp giáo viên quản lý và ổn định lớp học của mình thông qua vai trò chủ nhiệm. Ngày nay, công việc xã hội bộn bề, nhiều phụ huynh khoán trắng việc học hành của con cái cho thầy cô và nhà trường. Sự quản lý lỏng lẻo của bố mẹ khiến một số học sinh trở thành trò hư, con hư từ lúc nào không biết, học lực giảm sút. Rất may, trong số đó, nhiều em đã được cô chủ nhiệm phát hiện, cùng gia đình phối hợp chặt chẽ trong giáo dục, dần đưa các em trở lại thành trò giỏi, trò ngoan. - Rèn kỹ năng sống cho học sinh thực sự có tác dụng tốt đến việc giáo dục đạo đức học sinh trong nhà trường .Việc giáo dục đạo đức, hình thành các kỹ năng 6
7. sống tối thiểu của các em đã được lồng ghép trong các chương trình học tập, được tích hợp trong các bộ môn và còn được trải nghiệm qua thực tế cho nên gây được hứng thú cho các em trong việc tu dưỡng đạo đức, hướng thiện và nâng cao được năng lực học tập, sáng tạo. Từ đó, các em có nhận thức đúng đắn trong việc thực hiện nội qui, qui định của nhà trường và tự giác thực hiện. * Sáng kiến đã góp phần nâng cao chất lượng quản lý dạy và học trong nhà trường. - Đáp ứng được mục tiêu giáo dục toàn diện theo chương trình đào tạo của bộ giáo dục và đào tạo đó là giúp các em học để biết, học để làm, học để tồn tại và học để chung sống. Tăng cường được chất lượng giáo dục ở mọi lĩnh vực và khẳng định rằng mọi học sinh nhận thức được mục tiêu học tập, phấn đấu vươn lên nắm tri thức. Thúc đẩy được những hoạt động mang tính xã hội, phát huy được những nhân tố tích cực, hạn chế được những nhân tố tiêu cực đáp ứng tốt cho phong trào xây dựng trường học thân thiện - học sinh tích cực tạo ra môi trường giáo dục lành mạnh, trong sạch trong nhà trường. - Qua việc rèn luyện kĩ năng sống cho học sinh đã làm cho các em đổi mới phương pháp học tập của mình. Từ đó giúp các em có khả năng học tập tốt hơn, các tư duy hoạt động của các em được phát triển, các em biết lập luận, tự tin nắm kiến thức và giải quyết các tình huống trong học tập. - Thông qua sáng kiến kinh nghiệm rèn kỹ năng sống tính tự giác, tự quản của tập thể lớp, nhóm học sinh ngày càng tốt hơn, gắn bó với nhau, giúp nhau học tập, rèn luyện đạo đức trong nhà trường. a. Giải pháp thứ nhất: Nghiên cứu lí luận: thu thập những tài liệu liên quan đến vấn đề cần nghiên cứu để nắm chắc cơ sở lí luận cho việc rèn kĩ năng sống đối với học sinh trung học cơ sở về các mặt tâm lí, tình hình xã hội và sự thực hiện nghĩa vụ, quyền lợi đối với học sinh trung học cơ sở Nghiên cứu thực tiễn tình hình xã Mỹ Thuận việc rèn luyện kĩ năng sống học sinh trung học cơ sở Mỹ Thuận trong các giờ học hoạt động ngoaig giờ lên lớp, cuộc thi tìm hiểu an toàn giao thông , các buổi hoạt sáng tạo thời trang từ phế 7
8. liệu, sinh hoạt ngoài giờ, tổ chức các trò chơi dân gian... để tìm ra các giải pháp tác động vào học sinh giúp các em hình thành các nhóm nhận thức. b. Giải pháp thứ hai: Điều tra kĩ năng sống của học sinh trung học cơ sở Mỹ Thuận và một số học sinh của các trường trung học cơ sở lân cận trong huyện Tân Sơn Bằng những câu hỏi trắc nghiệm về các hành vi và chỉ yêu cầu nhận thức đánh dấu các hành vi cho là đúng, sai thông qua đó giúp các em hình thành những kỹ năng tối thiểu trong nhận thức phạm trù đạo đức , từ đó hình thành cho các em những thói quen cần thiết hằng ngày như thói quen thực hiện nề nếp, chào hỏi, giúp bạn ...Việc làm này chúng ta có thể tiến hành ngay trong các tiết dạy trên lớp , giờ sinh hoạt lớp với các câu hỏi phù hợp, c. Giải pháp thứ 3: Quan sát, tiếp xúc, giúp đỡ, tư vấn học sinh rèn kỹ năng sống Qua quá trình quan sát học sinh ngoại khóa ngoài giờ lên lớp, trong các tiết học đặc biệt giờ ra chơi và các buổi hoạt động ngoài giờ lên lớp, các buổi giao lưu văn hóa, văn nghệ... giáo dục giới tính để tìm ra các kĩ năng sống còn thiếu hoặc chưa đầy đủ sai lệch của học sinh. Từ đó giúp các em điều chỉnh lại hành vi sửa chữa thói quen không tốt, giải quyết các tình huống nảy sinh một cách đúng đắn. Với phương pháp này các thầy, cô phải tạo ra được uy tín, tình cảm thân thiện với học sinh , tạo cho em niềm tin, và trở thành người tư vấn tin cậy của các em qua đó giúp các em khẳng định bản thân dám nghĩ, dám làm , dám đấu tranh với sai trái của các bạn và có kỹ năng chia sẻ niền vui, nỗi buồn , sự thành công của mình và của bạn. d. Giải pháp thứ tư: Trải nghiệm Tổ chức cho các em hoạt động cộng đồng, sinh hoạt và làm việc theo nhóm, đi thực tiễn tìm hiểu cuộc sống của người lao động để hình thành và rèn kĩ năng sống cho học sinh biết kết hợp trong làm việc, nhận thức đầy đủ về lao động, yêu quí người lao động. Từ đó có đạo đức tốt trong cộng đồng dân cư. Các em được trực tiếp tham gia các buổi lao động công ích, Vệ sinh trường lớp, thấy được ý nghĩa của việc mình làm cho lớp, cho khu dân cư từ đó hình thành cho các em kỹ 8
9. năng lao động nhóm, sự cố gắng vươn lên hoàn thành công việc một cách có trách nhiệm với tập thể, với nhóm. Giúp các em có kỹ năng về làm việc, kỹ năng hợp tác làm việc, kỹ năng làm việc nhóm được nâng lên. Việc tổ chức cho học sinh trải nghiệm cuộc sống, về vùng nông thôn, thăm làng nghề đã tạo điều kiện cho các em rèn kỹ năng về mặt xã hội. Với việc tổ chức cho học sinh các trò chơi, thăm quan, đi dã ngoại,thi thể dục thể thao trong nhà trường, trong đó các em được giữ vai trò chủ đạo đã giúp các em phát huy được tính tích cực , tự chủ, tự giác và phát biểu những ý kiến của riêng mình mà các em qua tâm. e. Giải pháp thứ năm: Tổ chức cho học sinh thực hành kĩ năng sống Thông qua các tiết học trên lớp với chương trình giáo dục trong nhà trường trung học cơ sở tùy theo từng môn, từng bài mà tổ chức cho các em hoạt động ngay tại trong lớp, ngay trong tiết học giải quyết tình huống giúp các em tự nêu lên kĩ năng để xử lý các kiến thức trên lớp. Thông qua đó mà liên hệ các tình huống tương tự mà các em đã gặp ở cuộc sống hằng ngày. Qua việc lồng ghép giáo dục kĩ năng sống trong các tiết dạy, ý thức học tập của các em có chuyển biến rõ rệt. Kĩ năng ghi chép, đọc, phân tích, giải quyết kiến thức một cách chủ động, sáng tạo đã được phát triển. Phần 3. Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm: Qua nghiên cứu lí luận và thực tiễn về kĩ năng sống của học sinh trung học cơ sở Mỹ Thuận mà đã đưa được ra các nhóm kĩ năng sống cần phải rèn luyện cho học sinh: - Nhóm kĩ năng tự nhận thức - Nhóm kĩ năng xã hội - Nhóm kĩ năng tự quản lí bản thân Trên cơ sở nắm bắt được tình hình học sinh với những thói quen không lành mạnh do địa bàn dân cư sinh sống. Thông qua các câu hỏi cho học sinh trả lời về nhận thức cách ứng xử trong gia đình, nề nếp của mỗi gia đình, thông qua cách phát ngôn cửa miệng, qua việc nói chuyện tiếp xúc thì thấy rằng ở địa phương thường hay nói bậy, chửi thề, nhiều gia đình rất nghèo nên cha mẹ phải đi làm xa dẫn đến việc các em phát ngôn tự do, trống không là rất lớn. Với việc đánh giá học 9
10. sinh còn nhiều thiếu sót trong kỹ năng cư xử, sinh hoạt hàng ngày, nhà trường đã tích cực chỉ đạo các đồng chí giáo viên trong toàn trường giáo dục học sinh thông qua các giờ lên lớp chính khóa lồng ghép các chương trình giáo dục ngoại khóa để giúp các em bỏ thói quen xấu, rèn kỹ năng ứng xử giao tiếp sao cho có văn hóa. Công việc này nhà trường đã tiến hành thường xuyên liên tục ở mọi nơi mọi lúc khi thấy các em có hành vi nói năng không phù hợp ở mọi nơi mọi lúc đều được các thầy cô nhắc nhở phân tích do đó học sinh đã ngoan hơn việc nói tục nói bậy được chấm dứt không còn hiện tượng chửi thề trong nhà trường. Thông qua các hoạt động ngoại khóa đi thực tế phù hợp với tâm sinh lý học sinh, Một số học sinh chưa ngoan đã có ý thức tu dưỡng hơn. Đối với học sinh trung học cơ sở với tâm sinh lý đang phát triển sự nhận thức về xã hội còn nhiều vấn đề cần phải quan tâm để giúp các em hiểu thêm về xã hội nhà trường đã chú trọng vấn đề rèn kỹ năng giao tiếp bằng ngôn ngữ, lời nói và giao tiếp không lời bằng ánh mắt cử chỉ. Thông qua các hoạt động xã hội như: chăm sóc đài tưởng niệm xã , các phong trào của khu dân cư như: vệ sinh đường phố, Thông qua việc hoạt động ngoài giờ lên lớp các phong trào thi đua của đội của nhà trường, các trò chơi dân gian mà giúp các em có được kỹ năng thuyết trình nói trước đám đông. Bằng những buổi tập hát xoan , các giờ sinh hoạt tập thể làm cho các em phải suy nghĩ vận động và phải ra quyết định, phải đồng ý hay không đồng ý, từ chối hay hợp tác một cách nhanh nhẹn và dứt khoát. Qua việc chỉ đạo trong thực tiễn đã cho thấy rằng rèn kĩ năng sống cho học sinh cần phải đổi mới phương pháp dạy học một cách tích cực giúp học sinh phát huy được tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo, rèn luyện thói quen và có khả năng tự học, tinh thần tự giác từ đó luôn có ý thức vận dụng kĩ năng, kiến thức vào các tình huống trong học tập cũng như trong thực tiễn. Từ đó các em biết cách khắc phục khó khăn, tạo được niềm vui và hứng thú trong học tập. Thông qua các cuộc trải nghiệm do nhà trường tổ chức giúp các em xử lí các tình huống trong cuộc sống, gắn bó, đoàn kết cùng nhau làm việc. Công tác giáo dục thể chất của nhà trường cũng hết sức quan trọng trong việc rèn kĩ năng sống cho bản thân. Qua các hoạt động về thẩm mĩ, tổ chức học 10
11. hát, học hát dân xoan hay các cuộc thi vẽ sáng tác tranh theo các chủ để biển đảo,đất nước... đã giúp học sinh nhận thức đầy đủ về văn hóa bản sắc dân tộc, Nhà trường đã chú trọng tạo điều kiện thuận lợi để các em tham gia các hoạt động “áo mới tặng bà”. để giáo dục ý thức tương thân, tương ái hướng thiện. Biết thông cảm với hoản cảnh, điều kiện của ngưởi khác. Đồng thời biết giúp đỡ những người gặp khó khăn một cách vui vẻ. Trong năm học 2015 – 2016 dưới sự chỉ đạo của ban giám hiệu nhà trường, việc rèn kĩ năng sống cho học sinh được sự chỉ đạo cụ thể thông qua các chương giáo dục từng bộ môn, dạy tích hợp và các yêu cầu hoạt động xây dựng trường học thân thiện một cách đồng bộ đã tác động mạnh mẽ làm thay đổi nhận thức, thái độ và hành vi của học sinh. Việc rèn kĩ năng của học sinh đã động viên được các em tham gia trong các hoạt động, mạnh dạn chia sẻ kinh nghiệm, kiến thức với các bạn, các thầy cô và các thầy cô đã trở thành những người tư vấn, giải quyết giúp các em các khó khăn trong các ứng xử, va chạm trong xã hội đã tạo điều kiện thuận lợi cho các em tự đánh giá được bản thân mình và biết kiềm chế bản thân có niềm tin trong cuộc sống. Các em được học tập trong các phòng học bộ môn, học ngoài trời giữa thiên nhiên đã giúp các em thấy tự tin hơn và có thể chủ động nhiều hơn trong cuộc sống hàng ngày. Thông qua chương trình rèn kĩ năng sống của tỉnh đoàn, qua cuộc nói chuyện về các hoàn cảnh đời sống thường ngày, sự trả lời tọa đàm ngay tạo sân trường với các câu hỏi gợi mở, những câu hỏi tình huống để cho các em xử lý sự việc, sự vật xảy ra và từ đó có tình cảm, thái độ biểu thị sự sẻ chia với các hoàn cảnh éo le mà cuộc vận động “vì ngưởi nghèo”, “nuôi lợn đất” đã được các em thể hiện một cách tích cực hiệu quả, giúp các bạn nghèo trong nhà trường có điều kiện học tập tốt hơn. Đáp ứng yêu cầu của ngành giáo dục đào tạo con người toàn diện cho xã hội, với việc chú trọng rèn kỹ năng sống cho học sinh theo ba nhóm kỹ năng: Kỹ năng về nhận thức, kỹ năng xã hội, kỹ năng quản lý bản thân, đã có tác dụng tích cực đến kỹ năng sống của học sinh và mang lại những kết quả khả quan tích cực: 11
12. - Học sinh đã nhận thức tốt về mối quan hệ thầy trò, thầy giáo cô giáo là những người cho ta kiến thức, dạy ta cách làm người, học sinh phải luôn luôn tôn trọng, lễ phép. - Mối quan bạn bè cùng trường, cùng lớp các em đã hòa đồng hơn, gần gũi, thân thiện, đoàn kết, biết giúp đỡ lẫn nhau khi gặp khó khăn, biết chia sẻ niềm vui với nhau, vui trước thành công của bạn, nhưng các em cũng đã mạnh dạn chỉ ra những khuyết điểm khi bạn mắc sai lầm. Các em đã biết kiềm chế, không gây gổ, không đánh nhau với bạn, không xúc phạm bạn. Qua việc chỉ đạo tập thể sư phạm nhà trường thực hiện bốn giải pháp để tập trung rèn các nhóm kỹ năng sống trong năm học 2015 – 2016 công tác giáo dục học sinh trong nhà trường đã đạt được những kết quả đáng mừng. So với năm học trước: Các em học sinh ngoan hơn, biết chào hỏi, lễ phép hơn, các vụ việc mâu thuẫn dẫn đến đánh, chửi nhau không còn, một số học sinh năm trước cho là khó giáo dục năm học này đã có nhiều chuyển biến tốt về đạo đức, học sinh đã mạnh dạn hơn đã có chính kiến của bản thân trong việc học tập, phát biểu ý kiến... Tính tự chủ, làm chủ bản thân tốt hơn... Chính vì vậy các thầy, cô giáo không những phải làm tốt công tác chuyên môn mà còn cần chú ý đến các hành vi của các em để giúp cho các em có kỹ năng sống tốt hơn. * Kết quả sau khi đã áp dụng SKKN: Chưa biết Biết vận Biết và hiểu Biết về KNS vận dụng về dụng về Lớp TSHS về KNS KNS KNS TS % TS % TS % TS % 8B 27 27 100% 22 81,4 4 16,8 22 81,4 PHẦN III: KẾT LUẬN 1. Kết luận: Năm học 2015 - 2016 với chủ đề “ giữ vững kỷ cương - Nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện”, tiếp tục thực hiện phong trào “Xây dựng trường học 12
13. thân thiện, học sinh tích cực”, đổi mới phương pháp giáo dục với nhận thức đầy đủ về nhiệm vụ năm học, tập thể giáo viên trường trung học cơ sở Mỹ Thuận – huyện Tân Sơn đã không ngừng cố gắng học hỏi rèn luyện bản thân, tu dưỡng đạo đức nhà giáo, nâng cao trình độ chuyên môn đồng thời đã chú trọng trong công tác rèn kỹ năng sống cho học sinh để đảm bảo cho việc hoàn thành tốt kế hoạch năm học. Sau một năm nghiên cứu,chỉ đạo và thực hiện việc rèn kỹ năng sống cho học sinh trường trung học cơ sở Mỹ Thuận bản thân có một số nhận định sau: * Những vấn đề quan trọng mà sáng kiến kinh nghiệm đề cập tới đó là: Trong nhà trường trung học cơ sở Mỹ Thuận cần nhận thức đầy đủ về việc rèn kỹ năng sống cho học sinh nó có ý nghĩa rất quan trọng trong việc thực hiện chương trình giáo dục của Bộ giáo dục thông qua việc dạy tích hợp giáo dục công dân trong các bộ môn, các tiết học, nhằm hình thành cho các em học sinh những hành vi đạo đức trong sáng, lễ phép , biết phân biệt đúng sai, biết cư xử trong sinh hoạt trong và ngoài nhà trường, có tư duy linh hoạt, phong thái tự tin khi hòa nhập cộng đồng... Biết yêu thương và có trách nhiệm hơn đối với người xung quanh và với chính bản thân. Muốn làm tốt được việc rèn kỹ năng sống cho học sinh đòi hỏi các thầy cô giáo cần phản nghiên cứu và đưa ra được các nhóm giải pháp thích hợp với từng lớp, từng khối lớp phù hợp với đặc tính sinh hoạt của học sinh ở nơi đó. Học sinh trung học cơ sở (12-16 tuổi) là lứa tuổi có nhiều thay đổi mạnh mẽ về thể chất, sức khỏe và tâm sinh lý. Tuổi dậy thì các em dễ thay đổi tình cảm, hành vi, chóng vui chóng buồn. Mâu thuẫn giữa ý muốn thoát khỏi sự giám sát của bố mẹ, muốn khẳng định mình trong gia đình lẫn ngoài xã hội với ý thức “các em vẫn còn là trẻ con” trong suy nghĩ của các bậc cha mẹ, thầy cô đã nảy sinh những xung đột mà các em chưa được trang bị kỹ năng cần thiết để ứng phó và giải quyết. Đây là một trong những nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng phạm pháp ở thanh thiếu niên, đặc biệt ở độ tuổi trung học cơ sở, ngày càng gia tăng đến mức độ đáng báo động trong xã hội. 13
14. Nghiên cứu lý luận, nghiên cứu thực tiễn về kỹ năng sống của học sinh trung học cơ sở nói chung và học sinh trung học cơ sở trường Mỹ Thuận – huyện Tân Sơn nói riêng. - Điều tra thực tế kỹ năng sống của học sinh Mỹ Thuận. - Quan sát, tư vấn gúp đỡ hình thành, củng cố kỹ năng sống cho học sinh - Tổ chức cho họ sinh trải nghiệm các kỹ năng sống. - Tổ chức cho học sinh thực hành kỹ năng sống. Từ đó tập trung rèn kỹ năng sống cho học sinh các nhóm kỹ năng: *10 nhóm kỹ năng sống cần thiết cho khối học sinh trung học cơ sở 1 - Kỹ năng tự phục vụ bản thân 2- Kỹ năng xác lập mục tiêu cuộc đời 3- Kỹ năng quản lý thời gian hiệu quả 4- Kỹ năng điều chỉnh và quản lý cảm xúc 5- Kỹ năng tự nhận thức và đánh giá bản thân 6- Kỹ năng giao tiếp và ứng xử 7- Kỹ năng hợp tác và chia sẻ 8- Kỹ năng thể hiện tự tin trước đám đông 9- Kỹ năng đối diện và ứng phó khó khăn trong cuộc sống 10- Kỹ năng đánh giá người khác. Theo phương pháp từng “bước nhỏ” không vội vàng nhưng cần chú ý đến tâm lý lứa tuổi học sinh để đạt được hiệu quả cao nhất. Đồng thời khi giúp đỡ học sinh trong việc thực hành rèn kỹ năng sống chúng ta cần lắng nghe ý kiến của học sinh. Việc rèn kỹ năng sống cho học sinh phải thường xuyên tích hợp triệt để trong các tiết học chính khóa, ngoại khóa, ngoài giờ lên lớp, có thể nói ở bất cứ đâu khi có điều kiện, khi có tình huống chúng ta cũng cần phải quan tâm. 14
15. *Những kết quả thiết thực khi thực hiện đề tài trong trường trung học cơ sở Mỹ Thuận - Đối với các thầy giáo, cô giáo: Ý thức tự giác nâng cao trình độ, tay nghề, đổi mới phương pháp giảng dạy của giáo viên đáp ứng yêu cầu của ngành cao hơn. Việc sử dụng các kênh thông tin, các thiết bị, phương tiện dạy học đã được sử dụng tốt hơn, các ứng dung công nghệ thông tin: giáo án điện tử, sử dụng kênh hình cho việc giảng dạy được nâng lên và có hiệu quả trong việc giảng dạy, truyền thụ kiến thức. Thông qua việc dạy tích hợp giáo dục công dân, rèn kỹ năng sống qua các bộ môn được các thầy cô chú trọng và thực hiện nghiêm túc. Thông qua các giải pháp để rèn các nhóm kỹ năng sống mà thầy cô gần gũi học sinh hiểu được hoàn cảnh các em, từ đó có những biện pháp giáo dục đạo đức học sinh tốt hơn. Đối với học sinh: Các em đã bổ sung cho bản thân được các kỹ năng sống tối thiểu mà trước đây các em không để ý tới như các xưng hô học sinh với học sinh , lễ phép với thầy cô, với người lớn tuổi; các em biết ứng xử thân thiện hơn trong mọi tình huống, đã biết kiềm chế bản thân, biết làm việc theo nhóm, bước đầu có kỹ năng về hoạt động xã hội. Thông qua việc rèn kỹ năng sống các em đã có ý thức tốt hơn trong học tập trên lớp và ý thức tự học của các em có tiến bộ rõ nét. Các em lên án thói hư tật xấu, biết phân biệt đúng sai và dám chịu trách nhiệm việc mình làm. Đối phụ huynh học sinh: Đã được nhà trường tư vấn về kỹ năng sống theo lứa tuổi học sinh từ đó đã có nhận thức đầy đủ, quan tâm đến chuyện học tâp, rèn luyện của con em mình. Giúp cho học sinh có được kỹ năng sống tốt hơn là việc làm không thể thiếu được của các thầy, cô giáo mà nó còn thể hiện lương tâm trách nhiệm của một giáo viên chủ nhiệm nói riêng và của các thầy cô giáo nói chung . Sau một năm học chỉ đạo, thực hiện đề tài trong nhà trường trung học cơ sở Mỹ Thuận đã mang lại nhiều kết quả thiết thực cho nhà trường; không còn hiện tượng học sinh bất hòa, gây gổ đánh nhau, không còn học sinh mang quà vào lớp học, không có học sinh trốn học, nghỉ học không lý do, việc thực hiện đồng phục, mang khăn quàng được các 15
16. em thực hiện tự giác, ý thức trách nhiệm và sự cố gắng hoàn thành công việc được giao của các em được nâng lên rõ rệt... Ý thức học tập, tự học tập đã có nhiều chuyển biến tích cực. Phong trào “xây dựng trường học thân thiện - học sinh tích cực” được củng cố và phát triển. Có thể nói thông qua việc quan tâm giúp đỡ học sinh rèn các kỹ năng sống đã góp phần tích cực trong việc hoàn thành nhiệm vụ năm học và có tác dụng rất lớn trong việc giáo dục toàn diện của nhà trường. Từ thực tế tổ chức giáo dục kỹ năng sống, thấy rằng, vai trò của giáo viên chủ nhiệm là hàng đầu; giáo viên bộ môn có vai trò tạo mối liên kết và củng cố các biện pháp; Lớp học thân thiện là môi trường sống cơ bản của học sinh trong trường học; hoạt động tập thể có tác dụng tập và rèn luyện các kỹ năng giải quyết các tình huống; cha mẹ học sinh phải thường xuyên trực tiếp kiểm tra và uốn nắn.Giáo dục kỹ năng sống muốn thành công cần phải có sự nhận thức đúng đắn và thống nhất từ các lực lượng giáo dục, trước hết là từ đội ngũ thầy cô giáo. Nhà trường phải tích cực bồi dưỡng nghiệp vụ giáo dục kỹ năng sống cho giáo viên dưới nhiều hình thức: giải quyết tình huống sư phạm, mở câu lạc bộ kỹ năng, chia sẻ tài nguyên kỹ năng sống... Rèn kỹ năng sống cho học sinh là trách nhiệm của các thầy giáo, cô giáo, hãy bắt đầu từ kỹ năng đơn giản, với “các bước đi nhỏ” kỹ năng sống của các em dần thay đổi bổ sung, điều chỉnh các kỹ năng sống đã có trong con người các em. Hãy quan tâm đến các em từ những điều nhỏ nhất chắc chắn chúng ta có được những thành công không nhỏ trong công giáo dục. Đặc biệt đối với giáo viên chủ nhiệm cần nghiên cứu, đi sâu tìm hiểu các văn bản chỉ đạo, các đợt tập huấn và tích hợp vào các môn có giáo dục kỹ năng sống để bổ sung kiến thức , từ đó sẽ có được biện pháp thích hợp đối với học sinh lớp mình chủ nhiệm. 2. Những ý kiến đề xuất: Đối với cấp quản lý cần mở các chuyên đề bồi dưỡng cho giáo viên những phương pháp, kiến thức để thực hiện rèn kỹ năng sống cho học sinh. Những chuyên đề dạy tích hợp trong các bộ môn, cách áp dụng vận dung dạy kỹ năng sống trong các tiết học. 16
17. Đối với quản lý cấp trường cần có kế hoạch chỉ đạo việc rèn kỹ năng sống cho học sinh phù hợp với đặc điểm học sinh của nhà trường và phù hợp với điều kiện của địa phương. Đối với các thầy, cô giao cần quan tâm thực hiên từng “bước nhỏ” chú ý giúp đỡ, rèn kỹ năng sống cho học sinh từ những kỹ năng tối thiểu trong cuộc sống hàng ngày đến các quy định, ứng xử, xử lý tình huống ở mọi nơi mọi lúc khi tiếp xúc với học sinh, gần gũi với các em và thể hiện đúng lương tâm trách nhiệm người thầy, coi học sinh là con, em của mình để giúp các em có những kỹ năng phù hợp chuẩn đạo đức học sinh. Sáng kiến kinh nghiệm này tôi đã có nhiều thời gian nghiên cứu và áp dụng thực hiện tại đơn vị nơi tôi công tác và nó cũng đạt được một số thành quả nhất định. Tuy nhiên đây là ý kiến chủ quan của cá nhân tôi nên không tránh khỏi những thiếu sót. Vậy rất mong nhận được những lời góp ý, nhận xét từ cán bộ quản lí nhà trường, từ Ban Giám khảo và từ các bạn đồng nghiệp để tôi phát huy những mặt mạnh, điều chỉnh, khắc phục những thiếu sót cho công tác chủ nhiệm nói riêng và hoạt động giáo dục nói chung ngày một hoàn thiện hơn. 17
18. TÀI LIỆU THAM KHẢO - Kỹ năng quản lý lớp học có hiệu quả-NXB Đại học QG Hà Nội - Phương pháp dạy học và đánh giá kết quả giáo dục học sinh khó khăn về học cấp THCS-NXB Giáo dục Việt Nam. - Đổi mới phương pháp công tác đánh giá về kết quả học tập của học sinh cấp học THCS-NXB Giáo dục Việt Nam. - Phương pháp dạy tích hợp bộ môn đạo đức trong trường trung học-NXB Đại Học QG Hà Nội - Giáo dục gia trị sống và kỹ năng sống cho học sinh THCS-NXB Đại học QG Hà Nội - Tài liệu giáo dục giới tính : Cẩm nang nữ sinh THCS-NXB Giáo dục Việt Nam - Hướng dẫn và rèn luyện kỹ năng sống cho học sinh THCS- NXB Giáo dục Việt 18
19. MỤC LỤC STT Tên đề mục Trang 1 I. PHẦN ĐẶT VẤN ĐỀ 1 - 2 II. PHẦN GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ 3 - 12 Phần 1.Tình trạng vần đề mà SKKN đề cập đế 3 - 6 Phần 2. Các biện pháp giải quyết vấn đề 6 - 7 a. Giải pháp thứ nhất 7 - 8 2 b. Giải pháp thứ hai 8 c. Giải pháp thứ ba 8 d. Giải pháp thứ tư 8 - 9 e. Giải pháp thứ năm 9 Phần 3. Hiệu quả của SKKN 9 - 12 III. KẾT LUẬN 13 13 - 17 3 1. Kết luận 17 2. Kiến nghị 4 TÀI LIỆU THAM KHẢO 18 19 5 PHỤ LỤC 19
20. DANH MỤC CHỮ CÁI VIẾT TẮT STT Từ viết tắt Giải thích 1 KNS Kỹ năng sống 2 THCS Trung học cơ sở 3 SKKN Sáng kiến kinh nghiệm 4 TSHS Tổng số học sinh 5 TS Tổng số 20